ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΜΑΚΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΜΑΚΩΝ ΠΟΜΑΚΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΒΙΝΤΕΟ ΠΟΜΑΚΟΧΩΡΙΑ ΞΑΝΘΗΣ ΓΛΑΥΚΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΟΜΑΚΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΑΡΘΡΑ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΜΙΝΘΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΜΑΚΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΗΜΑΡΙΟ ΘΡΑΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΜΑΚΙΚΗΣ ΜΥΚΗ ΓΙΟΡΤΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΠΟΙΗΣΗ ΕΧΙΝΟΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΩΡΑΙΟΝ ΚΙΜΜΕΡΙΑ ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΜΟΣ ΠΟΜΑΚΩΝ ΜΑΝΤΑΙΝΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΠΡΟΣΗΛΙΟ ΠΟΜΑΚΟΙ ΘΕΡΜΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΧΑΡΤΕΣ ΚΟΤΥΛΗ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΣΑΤΡΕΣ ΤΕΜΕΝΗ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΦΥΣΗ ΑΣΚΥΡΑ ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΠΑΧΝΗ ΛΙΒΑΔΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ ΜΟΥΦΤΕΙΑ ΑΛΜΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΡΟΔΟΠΗ ΚΑΛΟΤΥΧΟ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΓΟΡΓΟΝΑ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΕΧΡΟΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΑΙΜΟΝΙΟ ΚΟΤΙΝΟ ΛΕΞΙΚΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΜΑΚΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΕΘΙΜΑ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΕΡΑΝΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΙΕΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΚΑΡΔΑΜΟΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΜΑΚΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΥΚΝΟΣ ΛΙΒΑΣ ΜΕΛΙΒΟΙΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΠΟΡΤΑ ΡΕΥΜΑ ΡΟΜΑ ΡΟΥΣΣΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΛΩΖΑΝΝΗΣ ΧΛΟΗ MYKH ΑΙΩΡΑ ΑΚΡΑΙΟΣ ΑΛΙΚΟΧΩΡΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΡΘΡΑ ΒΑΚΟΥΦΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΙΑΛΙΣΤΕΡΟ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΖΑΓΑΛΙΣΑ ΖΑΦΕΙΡΙΟ ΖΟΥΜΠΟΥΛΙ ΙΣΛΑΜ ΚΑΠΝΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΕΤΙΚΙΟ ΚΙΔΑΡΙΣ ΚΙΡΡΑ ΚΟΤΑΝΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΕΓΑΛΟΧΩΡΙ ΜΕΔΟΥΣΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΠΕΚΤΑΣΙΣΜΟΣ ΜΥΡΤΙΣΚΗ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΟΡΓΑΝΗ ΠΕΛΕΚΗΤΟ ΠΛΑΓΙΑ ΠΡΙΟΝΙ Πάχνη ΡΥΜΗ ΣΕΛΕΡΟ ΣΙΔΗΡΟΧΩΡΙ ΣΙΡΟΚΟ ΣΟΥΝΙΟ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΣΩΣΤΗΣ ΤΕΜΕΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΥΔΡΟΧΩΡΙ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑ ΧΡΥΣΟ

Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015

Σεμπαϊδήν Καραχότζα: Τα μειονοτικά σχολεία παράγουν "κούτσουρα"


Τα σχολεία που παράγουν «κούτσουρα»

Ως τέτοια χαρακτήρισε τα Μειονοτικά Δημοτικά Σχολεία της Θράκης ο Πομάκος δημοσιογράφος Σεμπαϊδήν Καραχότζα μιλώντας το Σάββατο 21 Μαρτίου σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη και είχε ως κύριο θέμα την παρεχόμενη από το ελληνικό κράτος παιδεία στους Έλληνες μουσουλμάνους της Θράκης.  Ο κ. Καραχότζα αφού εξήγησε στο κοινό τι ακριβώς είναι αυτά τα μειονοτικά σχολεία τόνισε πως «πρόκειται για τη μοναδική ίσως περίπτωση στον κόσμο όπου μαθητές διδάσκονται τέσσερις διαφορετικές γλώσσες εκ των οποίων καμία δεν είναι η μητρική τους». Παράλληλα αναφέρθηκε και στο αίτημα πολλών μουσουλμάνων της ορεινής κυρίως Ξάνθης για ίδρυση και λειτουργία ελληνόφωνων Δημοτικών Σχολείων στα Πομακοχώρια της περιοχής σημειώνοντας ότι «τα τελευταία χρόνια έχουν δεκαπλασιαστεί οι μουσουλμάνοι εκείνοι που απορρίπτουν τη μειονοτική εκπαίδευση και επιλέγουν τα ελληνόφωνα σχολεία της πόλης για τη μόρφωση των παιδιών τους».

Μάλιστα είναι από τις λίγες φορές που ο Πομάκος δημοσιογράφος αναφέρθηκε και σε ονόματα και πιο συγκεκριμένα μίλησε για την κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή η οποία κατά τον ίδιο «ήταν η μοναδική ως τώρα κυβέρνηση που επιχείρησε να ιδρύσει τέσσερα ελληνόφωνα Δημοτικά Σχολεία σε ισάριθμα Πομακοχώρια της ορεινής Ξάνθης αλλά η προσπάθεια αυτή σκόνταψε πάνω στους τοπικούς φορείς με αποτέλεσμα να μην ολοκληρωθεί ποτέ». Αναφερόμενος στη σημερινή κυβέρνηση ο κ. Καραχότζα τόνισε μεταξύ άλλων πως «δεν είναι και τόσο αισιόδοξος για τη βελτίωση της παρεχόμενης από την ελληνική πολιτεία εκπαίδευσης στους μουσουλμάνους της Θράκης κυρίως γιατί υπάρχει το αίτημα των μουσουλμάνων Βουλευτών της περιοχής για περισσότερα τουρκικά στα μειονοτικά Δημοτικά Σχολεία» σημειώνοντας πως «ο Πρωθυπουργός δε θα ρισκάρει να χάσει τις δυο έδρες σε Ξάνθη και Κομοτηνή και αργά ή γρήγορα θα υλοποιήσει το αίτημα αυτό των μειονοτικών Βουλευτών του».

Ωστόσο, πέρα από το αν θα ιδρυθούν ή όχι ελληνόφωνα Δημοτικά Σχολεία για τους μουσουλμάνους της ορεινής Ξάνθης, ο κ. Καραχότζα πρότεινε και ορισμένες «αναγκαίες» κατά τον ίδιο αλλαγές στα υπάρχοντα μειονοτικά Δημοτικά Σχολεία. Συγκεκριμένα πρότεινε «όλα τα μαθήματα να γίνονται στην ελληνική γλώσσα και η τουρκική να διδάσκεται μόνο ως γλώσσα για ορισμένες ώρες την εβδομάδα» ενώ ταυτόχρονα εξέφρασε την άποψη πως «θα πρέπει να αυξηθούν οι ώρες των θρησκευτικών ώστε οι γονείς να μην είναι αναγκασμένοι να στέλνουν τα παιδιά τους στα «φροντιστήρια θρησκευτικών» που λειτουργούν κατά τις απογευματινές ώρες στα τζαμιά σχεδόν όλων των χωριών. Σχολιάζοντας το πρόγραμμα των Δραγώνα - Φραγκουδάκη για την εκπαίδευση των μουσουλμάνων της περιοχής αρκέστηκε να πει πως «πρόκειται για ακόμα μερικά εκατομμύρια ευρώ που πήγαν χαμένα».

Αναφερόμενος στο αίτημα κάποιων μουσουλμάνων για εισαγωγή της πομακικής γλώσσας στα μειονοτικά σχολεία σημείωσε πως «όντως είναι ένα θέμα που κάποια στιγμή η ελληνική πολιτεία θα πρέπει να το δει πιο σοβαρά αλλά στην παρούσα φάση δεν είναι το βασικό ζητούμενο αφού εκείνο που προέχει είναι να μάθουν τα μοσουλμανόπαιδα της Θράκης τη γλώσσα της πατρίδας τους, τη γλώσσα της χώρας στην οποία γεννήθηκαν και θα ζήσουν το υπόλοιπο της ζωής τους». Ερωτηθείς για τη στάση που όλα αυτά τα χρόνια κρατάει η επίσημη ελληνική πολιτεία ως προς την εκπαίδευση των Ελλήνων μουσουλμάνων της Θράκης ο Σεμπαϊδήν Καραχότζα επεσήμανε πως «τις περισσότερες φορές τα προβλήματα δεν προέρχονται από το κεντρικό κράτος αλλά από τους τοπικούς συναρμόδιους φορείς οι οποίοι για ψηφοθηρικούς τις περισσότερες φορές λόγους εμποδίζουν ή μπλοκάρουν τις προσπάθειες για παροχή καλύτερης μόρφωσης στους μουσουλμάνους της περιοχής».    


Τέλος ο κ. Καραχότζα, απευθυνόμενος στους μουσουλμάνους συντοπίτες του, τους κάλεσε «να μη διστάσουν να στείλουν τα παιδιά τους σε ελληνόφωνα σχολεία της πόλης» ξεκαθαρίζοντας για ακόμα μια φορά ότι «κανένας δε μπορεί να τους αρνηθεί κάτι τέτοιο» ενώ επεσήμανε και πάλι πως «οι δικαιολογίες του τύπου πως τα παιδιά πρέπει να ζουν ή έστω να φαίνεται πως φιλοξενούνται από κάποιον μέσα στην πόλη είναι πέρα για πέρα ψεύτικες κι ότι είναι δικαίωμα του κάθε μουσουλμάνου ακόμα κι αν ζει σε κάποιο από τα ορεινά Πομακοχώρια να στείλει το παιδί του σε ελληνόφωνο σχολείο της πόλης». Ξεκαθάρισε μάλιστα πως «αν ο οποιοσδήποτε γονέας συναντήσει τέτοια εμπόδια μπορεί και τη δική του βοήθεια να ζητήσει αλλά ακόμα και την παρέμβαση της δικαιοσύνης να επιδιώξει» τονίζοντας πως «οι μουσουλμάνοι της Θράκης είναι Έλληνες πολίτες όχι μόνο ως προς τις υποχρεώσεις τους απέναντι στο κράτος αλλά και ως προς τα δικαιώματα τους». 

Παρασκευή, 27 Φεβρουαρίου 2015

Συγχαρητήρια στο Γυμνάσιο Σμίνθης για το Ημερολόγιο 2015


Ένα καταπληκτικό έγχρωμο ημερολόγιο του έτους 2015 εκδόθηκε πρόσφατα από το Γυμνάσιο Σμίνθης. Το Ημερολόγιο του Γυμνασίου Σμίνθης 2015 μας εντυπωσιάζει τόσο για το περιεχόμενό του όσο και για τη γραφιστική του σύνθεση. Σε κάθε μήνα υπάρχει μια όμορφη φωτογραφία από το σχολείο. Εκτός από τις φωτογραφίες παρατίθενται χρήσιμες πληροφορίες από τη σχολική ζωή.

Αξίζουν συγχαρητήρια τόσο στη διευθύντρια κ. Ζήνα Ματσούδη, στους εκπαιδευτικούς όσο και στα παιδιά του Γυμνασίου Σμίνθης για το πανέμορφο ημερολόγιό τους.


Στο Ημερολόγιο 2015 διαβάζουμε ενδιαφέροντα στοιχεία για την ιστορία του Γυμνασίου Σμίνθης:

«Το Γυμνάσιο Σμίνθης βρίσκεται στα ορεινά του νομού Ξάνθης, 14 χλμ. Μακριά από την πόλη. Ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1983 με 3 μαθητές από 2 χωριά, τη Σμίνθη και τη Μύκη και συστεγαζόταν με το Δημοτικό Σχολείο του χωριού. Αργότερα μετακόμισε σε χώρο που προοριζόταν για καφενείο, στο ισόγειο μιας διώροφης οικοδομής. Το 1992 γράφτηκαν τα 2 πρώτα κορίτσια που πήραν απολυτήριο από το σχολείο μας. Το 1997 απέκτησε τα δικά του κτήρια στα οποία βρίσκεται μέχρι και σήμερα. Κάθε χρόνο όλο και πιο πολλά από τα παιδιά που περνούν από τα θρανία μας συνεχίζουν τις σπουδές τους στο Λύκειο, στο Πανεπιστήμιο και τα Α.Ε.Ι.

Φέτος το σχολείο μας έχει 115 μαθητές και μαθήτριες, (63 αγόρια και 52 κορίτσια) από 20 διαφορετικά χωριά. Διδάσκουν σε αυτό 17 καθηγητές και καθηγήτριες όλων των ειδικοτήτων».



Το ημερολόγιο μας πληροφορεί  επίσης για τις σχολικές δραστηριότητες που υλοποιεί το Γυμνάσιο Σμίνθης κατά το σχολικό έτος 2014-2015.

Πολιτιστικά Προγράμματα
1. Ένα παράθυρο προς τα έξω, συμμετέχω στην ιστοσελίδα – ιστολόγοι του σχολείου μου.
2. Εθελοντής στο σχολείο μου, μαθαίνω να μηχανογραφώ τη σχολική μου βιβλιοθήκη
3. Από το «κρυφό … στο κουφό σχολειό», από των «Νέων Θέατρο» της νεανικής σκηνής και θεατρικά μονόπρακτα

Περιβαλλοντικά προγράμματα
1. Καλλιεργώντας το λαχανόκηπο του σχολείου μας
2. Νέστος, το ποτάμι της ζωής
3. Οι περιπέτειες του μεταξοσκώληκα στην πόλη του μεταξιού
4. Ηλεκτρικές συσκευές, τοξικά απόβλητα – ανακύκλωση τώρα

Αγωγής Υγείας πρόγραμμα
Τσιγάρο: Όχι, ευχαριστώ.



Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο κατάλογος Γιορτών και Αργιών του ημερολογίου του Γυμνασίου Σμίνθης:







Τρίτη, 17 Φεβρουαρίου 2015

Συγκριτική προσέγγιση της ελληνικής και πομακικής παροιμιολογίας

 
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΜΑΚΙΚΗΣ ΠΑΡΟΙΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

Νικόλαος Θ. Κόκκας


    Ο παροιμιακός λόγος αποτελεί σημαντική έκφανση της προφορικότητας που ενσωματώνει αντιπροσωπευτικά γνωρίσματα της συλλογικής μνήμης. Οι παροιμίες (πομακικά: stári dúmi / yevéltski dúmi) δεν αποσκοπούν μόνο στο να διδάξουν αλλά και στο να εκφράσουν γενικές αλήθειες. Σε αντίθεση με τα γνωμικά, τα οποία συνήθως κυριολεκτούν, οι παροιμίες χρησιμοποιούν το λόγο μεταφορικά.  Χαρακτηριστικά των παροιμιών είναι η συντομία, η ευφυολογία και η δημοτικότητα. Από άποψη δομής, η γλωσσική διατύπωση μιας παροιμίας μπορεί να γίνεται με διάφορους τρόπους. Με τρόπο άλλοτε αλληγορικό κι άλλοτε σκωπτικό συμπυκνώνουν μέσα από ζωντανές εικόνες  ένα τεράστιο πλούτο της λαϊκής φαντασίας. Παραδίδονται από τη μια γενιά στην άλλη συνδέοντας συγκεκριμένες εμπειρίες του βίου με το λαϊκό λόγο. Έτσι το κύρος τους είναι ιδιαίτερα υψηλό και η αξία τους, πέρα από διδακτική, είναι και κοινωνική.



ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΡΙΖΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΟΙΜΙΩΝ

Με τη συλλογή και ερμηνεία των παροιμιών ασχολήθηκε πρώτος ο Αριστοτέλης, ο οποίος μάλιστα  είχε συνδέσει την παροιμιολογία με τη σοφία των ηλικιωμένων: «Ἁρμόττει δέ γνωμολογεῖν ἡλικία μέν πρεσβυτέροις, περί δέ τούτων ὧν ἐμπειρός τις ἐστίν» (Ρητορ. ΙΙ, 21), φράση που τονίζει τον κοινωνικό ρόλο των παροιμιών ως οχημάτων μετάδοσης της πολιτισμικής γνώσης. Τον Αριστοτέλη ακολούθησαν οι παροιμιογράφοι, οι οποίοι  συνέγραψαν ερμηνευτικές επιτομές των αρχαίων παροιμιών.

      Οι παροιμίες συχνά μεταφράζονταν και μεταδίδονταν από τη μία γλώσσα στην άλλη. Σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολο να εντοπίσουμε ποια γλώσσα δανείστηκε από ποια, ιδιαίτερα όταν συναντάμε τις ίδιες παροιμίες σε πολλές γλώσσες του κόσμου. Επιπλέον, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε μία παροιμία εάν δεν την εντάξουμε στο συγκεκριμένο χρονικό και γεωγραφικό πλαίσιο όπου δημιουργήθηκε.

       Η συγκριτική προσέγγιση των παροιμιακών εκφράσεων μας δείχνει ένα σύνολο κοινών χαρακτηριστικών γνωρισμάτων, τα οποία οφείλονται στους αλληλοδανεισμούς. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα παγκόσμιας διάδοσης αποτελεί η ελληνική παροιμία «Η σκύλα από τη βιάση της γεννάει τυφλά κουτάβια». Η αντίστοιχη πομακική είναι: «Barzáta  kúchka  slâpï  gi  ráda»  (Η  βιαστική  σκύλα  τυφλά  τα  γεννάει), η οποία γλωσσικά μοιάζει με τη βουλγαρική: «Бързата кучка слепи ги ражда».  Πρόκειται για μία από τις αρχαιότερες παροιμίες που έχουν καταγραφεί. Τη συναντάμε στον Αισώπειο μύθο για το γουρούνι και το σκυλί: «Ὗς καί κύων περί εὐτοκίας ἤριζον. Ἔφη δ’ ἡ κύων εὔτοκος εἶναι μάλιστα πάντων τῶν πεζῶν ζώων. Καί ἡ ὗς ὑποτυχοῦσα πρός ταῦτα φησίν: Ἄλλ’ ὃταν τοῦτο λέγῃς, ἲσθι ὃτι καί τυφλούς τους σαυτῆς σκύλακας τίκτεις». (Αισώπειοι μύθοι, αρ. 409).  Παρόμοια εικόνα συναντάμε στον Αριστοφάνη: «Χἠ κώδων ἀκαλανθίς ἐπειγομένη τυφλά τίκτει» (Και η φλύαρη καρδερίνα από τη βιάση της γεννάει τυφλά, Εἰρην. στ. 1078). Η διάδοση της παροιμίας αυτής είναι παγκόσμια. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ίδια παροιμία υπάρχει στην Αιθιοπία και στο Αφγανιστάν.

   Πολλές λαϊκές ρήσεις που συναντάμε σήμερα στους Πομάκους της Θράκης έχουν την προέλευσή τους από την Αγία γραφή. Για παράδειγμα η πομακική φράση: «Déto íshte, nahóde» (Όποιος θέλει, βρίσκει) προέρχεται από τα κείμενα των Ευαγγελίων: «ὁ ζητῶν εὑρίσκει και τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται» (Ματθ. 7:8, Λουκ. 11:10). Βιβλική προέλευση έχει επίσης η πομακική παροιμία: «Azíkos kókala, néma am kókala skórsova» (Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει, αλλά κόκαλα σπάζει). Η αρχαιότερη καταγραφή της παροιμίας αυτής απαντάται στην Παλαιά Διαθήκη και συγκεκριμένα στο βιβλίο Παροιμίες Σολομώντος (ΚΕ’ 15), όπου συναντάμε τη φράση: «γλῶσσα δέ μαλακή συντρίβει ὀστᾶ».

    Στο χώρο των Βαλκανίων, η συνύπαρξη και η γειτνίαση πολλών εθνοτήτων διευκόλυνε τη διάχυση του παροιμιακού λόγου από τη μια γλώσσα στην άλλη. Πολλές είναι οι αρχαίες ελληνικές παροιμίες που διαδόθηκαν στους λαούς των Βαλκανίων, ενώ στα χρόνια της Οθωμανικής κατάκτησης η ελληνική λαϊκή παράδοση επηρεάστηκε από τις παροιμίες όμορων λαών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αλληλεπίδραση της ελληνικής με τη βουλγαρική, τη σερβική, την τουρκική και την αλβανική παροιμιολογία.

    Ειδικότερα στην οροσειρά της Ροδόπης, οι κοινωνικές και πολιτισμικές οσμώσεις που συντελέστηκαν κατά τους τελευταίους αιώνες συνέβαλλαν στη διαμόρφωση ενός κοινού υποβάθρου στο λαϊκό λόγο των παραδοσιακών κοινοτήτων.  Αυτό φαίνεται χαρακτηριστικά με τη συγκριτική προσέγγιση της ελληνικής και της πομακικής παροιμιολογίας, αναδεικνύοντας κοινά στοιχεία, στα οποία θα εστιάσουμε παρακάτω.




ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 
ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΜΑΚΙΚΩΝ ΠΑΡΟΙΜΙΩΝ

  Οι παροιμίες των Πομάκων εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της βαλκανικής παροιμιολογίας. Η αντιπαραβολή των πομακικών παροιμιών με αντίστοιχες βαλκανικές αναδεικνύει πολλαπλές μορφικές και θεματικές αναλογίες.  Τόσο οι ελληνικές παροιμίες όσο και οι παροιμίες των Πομάκων χαρακτηρίζονται από το δραματικό και ανεκδοτολογικό χαρακτήρα καθώς επίσης και από τη χρήση εικόνων και παρομοιώσεων.  Παραθέτουμε παρακάτω μερικές παροιμίες που ενισχύουν τη θέση της αλληλεπίδρασης των ελληνικών παροιμιών με τις πομακικές.


Α. Παροιμίες εμπνευσμένες από τη φύση και τα ζώα

Από άποψη θεματολογίας είναι φανερό πως πάρα πολλά από τα μοτίβα των πομακικών παροιμιών περιέχουν αναφορές στη φύση,  που την αναπαριστούν ως δύναμη καρποφορίας και γονιμότητας, μέσα στην οποία η ζωή γεννιέται και αναπτύσσεται:

 « Kadéno slúshash mlógu cheréshi, néma da zímash goléma kofíne, she zímash míchka kofíne» (Όταν ακούς πολλά κεράσια, μην παίρνεις μεγάλο καλάθι, να παίρνεις μικρό καλάθι)

 «Sas annó kîtko lâto na dahóde» (Με ένα λουλούδι δεν έρχεται καλοκαίρι) – παρόμοια με την ελληνική «Ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη», πβ. την τουρκική «Βir çiçekle yaz olmaz» (M’ένα λουλούδι δε γίνεται καλοκαίρι) (Π. Χιδίρογλου 1987:125. πβ. παρόμοιες βαλκανικές παροιμίες Μ. Γ. Μερακλής, 1985:90).

 «Kadéna vídish káda, íma i ógne» (Όπου δεις καπνό, υπάρχει και φωτιά) – παρόμοια με την τουρκική παροιμία «Ateş olmayan yerden duman çikmaz (Χωρίς φωτιά, από το έδαφος καπνός δε βγαίνει) πβ. αντίστοιχες βαλκανικές παροιμίες Μ. Γ. Μερακλής, 1985:176.

 «Na darzhót so dve karpúzï pad annó róko» (Δεν κρατιούνται δυο καρπούζια κάτω από ένα χέρι) – παρόμοια με την τουρκική παροιμία «Iki karpuz bir koltuga siğmaz» (Δύο καρπούζια κάτω από μια μασχάλη δε χωράνε). πβ. αντίστοιχες βαλκανικές παροιμίες Μ.Γ.Μερακλής, 1985:88.

«Deréte na nadzát ne dóyde si» (Το ποτάμι πίσω δεν γυρνάει).

 «Κápka kápka, vir stánava» (Σταγόνα σταγόνα, λίμνη γίνεται) – παρόμοια με τη βουλγαρική παροιμία «Капка по капка - вир става» και αντίστοιχη με την ελληνική: «Σταλαγματιά σταλαγματιά γεμίζει η στάμνα η πλατιά». πβ. την τουρκική «Birer birer bin olur, damlaya damlaya göl olur» (Ένα-ένα χίλια γίνονται, σταγόνα-σταγόνα λίμνη γίνεται), Π. Χιδίρογλου 1987:125. Το ίδιο νόημα εκφράζει επίσης η πομάκικη παροιμία   «Bóbtso, bóbtso napólniova chüválan».  («Φασούλι το φασούλι γεμίζει το τσουβάλι»).

 «Dur na lôhne, góram so na gîbe» ( Αν δε φυσήξει, το δέντρο δεν κουνιέται).

Πάμπολλες είναι και οι αναφορές σε ζώα. Η γάτα, ο σκύλος, το μυρμήγκι, το άλογο, ο λύκος, η αλεπού, το πρόβατο, το φίδι, το γαϊδούρι τροφοδοτούν τη λαϊκή φαντασία με τις πλούσιες εικόνες που εσωκλείουν. Ακολουθούν μερικά παραδείγματα:

 «Valkît si ye promeníl koznîta, húyet si ne promeníl» (Ο λύκος άλλαξε το μαλλί του, το χούι του δεν το άλλαξε).  Η παροιμία αυτή, που καταγράψαμε στο Δημάριο, είναι αντίστοιχη της ελληνικής «Παλιός γάιδαρος καινούργια περπατησιά δε μαθαίνει». Το ίδιο νόημα εκφράζει η ελληνική παροιμία «Πρώτα βγαίνει η ψυχή κι μετά το χούι», καθώς και η αντίστοιχη τουρκική «Can çιkmadan huy çιkmaz» (Αν δε βγει η ψυχή, το χούι δε βγαίνει).

 «Zhîvi kóne za zeléno trâvo». (Ζήσε άλογο για πράσινο χορτάρι). Αντίστοιχη με την ελληνική φράση «Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι».

 «Harísanomune kóne so na glôdat zabîne»  (Του χαρισμένου αλόγου δεν κοιτάνε τα δόντια).

 «Stáro magáre sas stára samára» (Γέρικο γαϊδούρι με παλιά σέλα).

 «Ténjereta si náyde kapákate» (Η κατσαρόλα γύρισε και βρήκε το καπάκι της).

 «Yavásh kon agá to póhne, läk so na nahóde» (Το ήσυχο άλογο όταν σε κλωτσήσει, φάρμακο δε βρίσκεται)ντίστοιχη με την παροιμία «Τα σιγανά ποταμάκια να φοβάσαι».

 «Zhóno kútse láe ne mo ta strah» (Σκυλί που γαβγίζει μην το φοβάσαι) – παρόμοια με την τουρκική «Havlayan köpek ιsιrmaz» (Σκύλος που γαβγίζει δε δαγκώνει). πβ. όμοιες βαλκανικές παροιμίες Μ. Γ. Μερακλής, 1985:161.

 «Spoméni valkáte da ti dóyte na pragáte» (Θυμήσου το λύκο για να σου έρθει στην πόρτα).

«Sas súho gos ríba ne fáta sa» (Με στεγνό πισινό ψάρι δεν πιάνεται).

«Dur ni si yáhnu na magáreno nemóy lülé nagîte» (Πριν ανεβείς στο γαϊδούρι μην κουνάς τα πόδια σου).

«At  patayéno  kúche  so  úplashïy» (Από  το  σιωπηλό  σκυλί  να  φοβάσαι) - πβ. την ελληνική παροιμία «Σκυλί που γαβγίζει δε δαγκώνει».   



Β. Παροιμίες με παιδαγωγικό / φιλοσοφικό περιεχόμενο

Συνοψίζοντας τη λαϊκή σοφία, οι παροιμίες αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συγκροτούν τα αποδεκτά και μη αποδεκτά πρότυπα της κάθε κοινότητας. Έτσι ο παροιμιακός λόγος ανάγεται σε αδιαμφισβήτητο εκφραστή των συλλογικών αξιών, τόσο σε επίπεδο οικογένειας όσο και στο ευρύτερο επίπεδο της εθνο-γλωσσικής ομάδας. Ο απλός άνθρωπος μέσα από τις παροιμίες ενδυναμώνει το λόγο του, καθιστά ισχυρότερες τις φράσεις του, απλοποιεί πολυσύνθετες καθημερινές καταστάσεις και ανάγει ένα συγκεκριμένο περιστατικό σε μία παγκόσμια διάσταση. Θα δούμε παρακάτω ορισμένες ελληνικές και πομάκικες παροιμίες με έντονο παιδαγωγικό περιεχόμενο:

«Zhóna bórzha astaréva bórzha» (Όποιος βιάζεται γερνάει γρήγορα).

 «Κói abané tóy vavané» (Αυτός που κατάλαβε τη μυρωδιά αυτός βρώμισε) - Αντίστοιχη με την ελληνική παροιμία «Πρωτοκλαστής, πρωτομυριστής» καθώς επίσης και την παροιμία «Όποιος έχει τη μύγα μυγιάζεται».

 «Déno se upári sas prâsnono tóy dúye i mlâkono» (Αυτός που κάηκε με το γάλα, φυσάει και το γιαούρτι).

 «As zóre güzelík ne stána» (Με το ζόρι ομορφιά δε γίνεται) -  πβ. τη βουλγαρική παροιμία «Насила хубост не става» (βίαιη ομορφιά δε γίνεται) καθώς και την τουρκική  «Zorla güzellik olmaz» (Με το ζόρι ομορφιά δε γίνεται).

 «Ni kupá drúgomo rópata ti she si pánnish» (Μη σκάβεις το λάκκο του αλλουνού γιατί θα πέσεις μόνος σου).

 «Ζhîyen mlógu íshte i múchkuna gubí» (Όποιος πολλά θέλει και τα λίγα χάνει).

 «Mástaröt ye bul pres kóshto» (Ο μάστορας ήταν χωρίς σπίτι). Αντίστοιχη με την ελληνική: «Πολυτεχνίτης κι ερημοσπίτης».

 «Po húbave ochíte da sa izlíze at yúmeta» (Καλύτερα το μάτι να σου βγει παρά το όνομα).

 «Kotró néma akîla íma si nógu» (Όποιος δεν έχει μυαλό έχει πόδια).

 «Pri súhïne gorôt i suróvïne» (Κοντά στα ξερά καίγονται και τα χλωρά). 

 «Kakvófna tíye  yurgánonda  itám  ispínïy  nagîte» ( Όσο  είναι  το  πάπλωμα  σου,  μέχρι  εκεί  να  απλώνεις  τα  πόδια  σου) - πβ. την τουρκική «Ayağιnι yorganιna gore uzat» (Άπλωσε το πόδι σου κατά το πάπλωμα σου).

Διδακτικό-παιδαγωγικό περιεχόμενο έχουν και οι αναφορές στην πολυλογία, η οποία καταδικάζεται ως επιζήμια. Οι κίνδυνοι από εξωγενείς παράγοντες σε περιπτώσεις απερίσκεπτης έκφρασης επισημαίνονται στην ιδιαίτερα δημοφιλή φράση: «Τα πολλά λόγια είναι φτώχια», η οποία συναντάται στους Πομάκους ως εξής: «Mlógo dúmish, mlógo pláchesh» (Πολύ μιλάς, πολύ κλαις) - πβ. την τουρκική παροιμία «Az söyle, çok dinle» (Λέγε λίγα, άκουγε πολλά).



Γ. Κοινωνική ζωή – Οικογένεια – Ενδοκοινοτικές σχέσεις

Εκτός από απόψεις που αφορούν την καθημερινή ζωή και τον κόσμο, στις παροιμίες των Πομάκων περιγράφονται συχνά οι ενδοκοινοτικές σχέσεις και καθρεφτίζονται εθνοτικά γνωρίσματα ενσωματωμένα στις ορεινές κοινότητες. Η οριοθέτηση παίρνει μια πιο συγκεκριμένη μορφή όταν πρόκειται για κίνδυνο που απειλεί τα μέλη της κοινότητας. Η ακόλουθη παροιμία από το χωριό Αιμόνιο Ξάνθης αντανακλά τη διακριτή στάση των Πομάκων απέναντι σε τρεις εθνότητες, ανάμεσα στις οποίες κλήθηκαν, κατά την ιστορία τους, να τοποθετηθούν:

«Ot Túrtsko kurshúm, ot Bulgársko sópo i ot Urúmtsko kalém da bégash» (Από τούρκικη σφαίρα, από βουλγάρικο ξύλο κι από ελληνικό μολύβι  να φεύγεις).

Η περιχαράκωση των πομακικών κοινοτήτων ήταν έκδηλη και στην προτίμηση της ενδογαμίας, η οποία ήταν κυρίαρχη μέχρι πρόσφατα. Η προτίμηση αυτή αντικατοπτρίζεται και στην παροιμία: «I chórve da kapé da si yo at sélono» (Και σκουλήκια να του στάζουν να είναι πάλι από το χωριό) - Είναι αντίστοιχη με την ελληνική « Παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είναι και μπαλωμένο». Παράλληλα, οι κοινοτικές αξίες της αλληλεγγύης, της συγγένειας, των οικογενειακών δεσμών εμφανίζονται να παίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας. Αυτό φαίνεται σε παροιμίες όπως οι ακόλουθες:

 «Vóda ne stánava korf i korf ne stánava vóda»  (Το νερό δε γίνεται αίμα και το αίμα δε γίνεται νερό).

 «Pómagni mi da ta pómagom da so pakátsime na barchínono». (Βοήθα με να σε βοηθήσω να ανεβούμε στο βουνό).

 «Détena plátse máyka títki ne dáva» (Το παιδί κλαίει και η μάνα βυζί δεν του δίνει) - πβ. την τουρκική «Ağlamayan çocuğmeme vermezler» (Άμα δεν κλάψει το παιδί, δεν του δίνει η μάνα του βυζί).

 «Ródi me da te mâso» (Γέννησε με να σου μοιάσω) - Αντιστοιχεί στην ελληνική παροιμία: «Το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά θα πέσει».


Δ. Θρησκευτικές και ηθικές αξίες

Στην παροιμιολογία των Πομάκων είναι κυρίαρχο το θρησκευτικό στοιχείο. Η λαϊκή θρησκευτικότητα εκφράζεται στις παροιμίες των Πομάκων με πολλές αναφορές στο Θεό ως παντοδύναμο κυρίαρχο του κόσμου και της ανθρώπινης ζωής, που θα πρέπει να θυμόμαστε παντού:

Alláh svále i káche. (O Θεός κατεβάζει και ανυψώνει).

«Agá si na askér máykati i ubáykati spumínash. Pris denizen agá yáhash Allahí anadísfash» (Στρατιώτης όταν πας τη μάνα σου και τον πατέρα σου θυμάσαι. Κοντά στη θάλασσα όταν περνάς το Θεό θυμάσαι).

Βέβαια, ενώ ο Αλλάχ φροντίζει για το μέλλον των ανθρώπων, θα πρέπει και οι ίδιοι να αγωνιστούν για να διαμορφώσουν την τύχη τους. Οι άνθρωποι δε χρειάζεται να αγωνιούν για το αύριο, μόνο να πράττουν σωστά και ο Θεός είναι εκείνος που θα τους ανταμείψει την αγαθοεργία τους. Το αύριο δεν τους ανήκει. Διάχυτη είναι η πεποίθηση πως ο Θεός δεν πρόκειται να τους εγκαταλείψει :  «Búgün da íma i za útre Alláh kerím» (Σήμερα να έχουμε και για αύριο έχει ο Θεός).

Ως προς το σύστημα των ηθικών αξιών η πομακική παροιμιολογία καταδικάζει την αχαριστία την παρανομία, την κλοπή και τη ζητιανιά, ενώ επαινεί την εργατικότητα, την ελεημοσύνη, το σεβασμό στα γηρατειά, το σεβασμό στη γνώση και την εμπειρία.

«Shâyek  faf  tórbo  na  sedí» (Καρφί  σε  σάκο  δεν  κάθεται).

«Κrádenoto néma mâsto» (Το κλεμμένο δε βρίσκει μέρος).

«Sadakó dáy bannómu, kïsmét da náydesh» (Ελεημοσύνη δώσε σε κάποιον,  τύχη να βρεις).

Ως συνολική στάση απέναντι στο καλό και το κακό ο παροιμιακός λόγος των Πομάκων υιοθετεί μια διπλή στάση: πιστεύει στην επικράτηση του καλού αλλά επισημαίνει και το γεγονός πως στη ζωή αυτή το καλό δε βρίσκει πάντοτε την ανταμοιβή που θα του άξιζε:

«Stóri húbavo da si náydesh belóto» (Kάνε το καλό να βρεις το μπελά σου).

      Διαπιστώνουμε από τα παραπάνω παραδείγματα πως η ύπαρξη αντιθετικών σχημάτων στις πομακικές παροιμίες είναι συχνή και κυριαρχεί τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο τους.  Η διαλεκτική των εννοιών και η παράθεσή τους σε αντιθετικά ζεύγη τονίζει τις έννοιες της αμοιβαιότητας, της συμπληρωματικότητας και της αλληλεξάρτησης αιτίας και αποτελέσματος. Επίσης παρουσιάζει τον κόσμο ως ένα σύνολο αλληλοσυγκρουόμενων δυνάμεων.



ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Οι αποφθεγματικές λαϊκές ρήσεις ήταν ανέκαθεν δημοφιλείς σε όλες τις γλώσσες και σε όλους τους πολιτισμούς, καθώς συνιστούν ένα μοναδικό τρόπο έκφρασης μιας ιδέας ή μιας νοητικής εικόνας και συμβάλλουν στη μετάδοση παραδοσιακών αξιών από τη μια γενιά στην άλλη. Στην πραγματικότητα οι παροιμίες αποτελούν την κοινή βάση πάνω στην οποία στηρίζεται το αξιακό σύστημα κάθε κοινότητας. Μέσα από την προφορική μετάδοσή τους αποκτούν απόλυτο κύρος και αντανακλούν τις αντιλήψεις του κάθε λαού, τα ήθη και έθιμα, τις προλήψεις την αίσθηση του δικαίου και τη λαϊκή θυμοσοφία.

      Στη μελέτη που προηγήθηκε διαπιστώσαμε ότι είναι εμφανείς πολλές ομοιότητες ανάμεσα στις ελληνικές και τις πομακικές αλλά και γενικότερα τις βαλκανικές παροιμίες. Οι ομοιότητες αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πολιτισμικό συνεχές, με αδιάκοπους αλληλοδανεισμούς και  έντονες αλληλεπιδράσεις. Στις περιπτώσεις που είναι φανερά τα δάνεια από άλλες γλώσσες (ιδίως βουλγαρική, ελληνική, τουρκική) ο παροιμιακός λόγος λειτουργεί ως ένας επιπλέον παράγοντας εθνοτικής οριοθέτησης, αλλά και διαγλωσσικής ανταλλαγής, που με τρόπο μοναδικό αποκαλύπτει την πολλαπλή συνδιαλλαγή της πομακικής κοινότητας με τις γειτνιάζουσες μη-πομακικές κοινότητες.

     Συμπερασματικά, μπορεί να επισημανθεί πως  ο παροιμιακός λόγος, αποτελώντας πολύτιμη πηγή για την κατανόηση του αξιακού συστήματος των πομακικών ορεινών κοινοτήτων, αντικατοπτρίζει κοσμοαντιλήψεις, δυναμικές και στάσεις ζωής των απλών Πομάκων, όπως αυτές διαμορφώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου μέσα από την επαφή τους με όμορους πολιτισμούς. Η πομακική παροιμία, τόσο από άποψη γλωσσική όσο και από άποψη μοτίβων, αντλεί από την ίδια «πολιτισμική δεξαμενή» με άλλες μορφές προφορικής έκφρασης, ενσωματώνει θεμελιώδη χαρακτηριστικά της συλλογικής μνήμης των Πομάκων και λειτουργεί ως συν-προσδιοριστικό χαρακτηριστικό της συλλογικής τους ταυτότητας.

  
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βαρβούνης Μ.Γ. (1992). «Παροιμίαι και παροιμιώδεις φράσεις εξ αγιολογικών κειμένων» Πλάτων 44:59-66.
Varvounis Μ. (1998) “Proverbial phrases of the Pomaks in Greek Thrace” Mésogeios 2, σ. 68-70.

Βαρβούνης Μ.Γ. (1999). «Παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά και παροιμιακός λόγος στους Βαλκανικούς λαούς», Α’ Διαβαλκανικό Συνέδριο Οι πνευματικές σχέσεις του ελληνισμού με τους Βαλκανικούς λαούς (18ος-20ος αι.), Εταιρεία Παιδαγωγικών Επιστημών Κομοτηνής,  Κομοτηνή 1999, σ.  137-148.

Βαρβούνης Μ.Γ. (2003). «Κοινά στοιχεία στον παραδοσιακό πολιτισμό των Βαλκανικών λαών» Erytheia. Revista de Estudios Bizantinos y Neogriegos 24:241-256.

Βενιζέλος Ι. (1867). Παροιμίαι του ελληνικού λαού συλλεγείσαι και ερμηνευθείσαι, Ερμούπολις.

Δουλαβέρας Α.Ν. (1989). Η έμμετρη εκφορά του νεοελληνικού παροιμιακού λόγου. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα.

Δουλαβέρας Α.Ν. (επιμ.) (1994). Η παροιμιολογική και παροιμιογραφική εργογραφία του Δημητρίου Σ. Λουκάτου. Αθήνα:Πορεία.

Θεοχαρίδης, Π. (1995). Πομάκοι. Οι Μουσουλμάνοι της Ροδόπης.  Ξάνθη : ΠΑΚΕΘΡΑ.

Καραχότζα  Σ. (2006). Η καθημερινή γλώσσα των Πομάκων της περιοχής Μύκης. Ξάνθη:Σπανίδης.

Kelly W.K. (1859). Proverbs of all nations, compared, explained and illustrated. London:W.Kent & Co.

Κεσόπουλος Α.& Φ. Τότσκας (1989). Παροιμίες των βαλκανικών λαών. Θεσσαλονίκη.

Κόκκας Ν. & Α.Ρόγγο (2005) Παραμύθια και Παροιμίες από τη Γλαύκη του Ν. Ξάνθης.  Θεσσαλονίκη : Σταμούλης, σ. 145-147.

Κόκκας, Ν. (2004). Μαθήματα Πομακικής Γλώσσας. Ξάνθη: Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης, τ. Β’.

Kremenliev Boris (1952). “Proverbs of the Bulgarian People, The Journal of American Folklore, Vol. 65, No. 256 (Apr. - Jun., 1952): 149-153.

Κωστάκης Θ.Π. (1966). «Παροιμίες και παροιμιακές φράσεις στον Αριστοφάνη (κατά τους σχολιαστές και τους Παροιμιογράφους)». Λαογραφία 26:112-227.

Λουκάτος Δ.Σ. (1993). Sujets et éléments communs d’expérience et de sagesse populaires dans les proverbes Grecs et Bulgares. Α’ Ελληνοβουλγαρικό Συμπόσιο Πνευματικές και πολιτιστικές σχέσεις Ελλήνων και Βουλγάρων από τα μέσα του ΙΕ’ έως τα μέσα του ΙΘ’ αιώνα. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, 39-45.

Λουκάτος Δ.Σ. (2003). Σύγχρονα Λαογραφικά (Folklorica Contemporanea) Αθήνα:Φιλιππότης.

Μέγας Γ.Α. (1967). «Ο λεγόμενος κοινός βαλκανικός πολιτισμός» Λαογραφία 25:418-468.

Μερακλής   Μ.Γ. (1985). Παροιμίες ελληνικές και των άλλων βαλκανικών λαών (συγκριτική εξέταση). Αθήνα:Πατάκης.

Μερακλής Μ.Γ. (2004). Ελληνική Λαογραφία. Κοινωνική συγκρότηση, ήθη και έθιμα, λαϊκή τέχνη. Αθήνα:Οδυσσέας.

Negris, Alexander (1831). A dictionary of modern Greek proverbs, with an English translation, explanatory remarks, and philological illustrations. Edinburgh.

Ničev A. (1980). “Les fables dEsope et les proverbs Bulgares” Α’ Ελληνοβουλγαρικό Συμπόσιο Πνευματικές και πολιτιστικές σχέσεις Ελλήνων και Βουλγάρων από τα μέσα του ΙΕ’ έως τα μέσα του ΙΘ’ αιώνα. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, 61-84.

Παπαϊωαννίδου Κ. (1929). «Παροιμίαι Σωζοπόλεως», Θρακικά Β’ : 161-178.

Παπαχριστοδούλου Π. (1928). «Παροιμίες και παροιμιώδεις εκφράσεις  Σαράντα Εκκλησιών» Θρακικά Α’:141-188.

Παπαχριστοδούλου Π. (1932). «Παροιμίες Αδριανουπόλεως», Θρακικά Γ’ :302-332.

Πολίτης, Ν. Γ. (α’ εκδ. 1899). Παροιμίαι. Ανατυπ. Αθήνα:Ιστορική Έρευνα.

Yurbasi Μ.(1993). A dictionary of Turkish proverbs. Ankara:Turkish Daily News.

Χιδίρογλου Π. (1987). Εθνολογικοί προβληματισμοί από την τουρκική και την ελληνική παροιμιολογία. Αθήνα.



ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
Περιοδικό «Ελληνική Διεθνής Γλώσσα»
Τεύχος 3 (96) ΙΟΥΛ. - ΣΕΠΤ. 4 (97) ΟΚΤ. - ΔΕΚ. 2014 σελ.90 – 97.