Παλιές φωτογραφίες από την Πάχνη

Πηγή:

https://www.facebook.com/pages/%CE%A0%CE%AC%CF%87%CE%BD%CE%B7-Pa%C5%9Favik-Pachni/495297600500122

Μπορείτε να βρείτε κι άλλες ενδιαφέρουσες φωτογραφίες στην ίδια πηγή.

Ένα πομάκικο τραγούδι της Πάχνης: Κουκουβίτσκανα γιε κούκναλα

Από το ηχητικό αρχείο του Πέτρου Θεοχαρίδη

(καταγραφές στα πομακοχώρια:1964-1970)

Το χωριό Πάχνη

Το βίντεο του τραγουδιού

Οι στίχοι του τραγουδιού:

«Κουκουβίτσκανα γιε κούκναλα»

Κουκουβίτσκα γιε κούκναλα

Ο κούκος λάλησε

Φ τσόστανα γκόρα ζελένα

Σε ψηλό, πράσινο βουνό.

Να σουχ μπε σουχάρ στόπναλα:

Σε ξερό κλαδί ήταν καθισμένος:

Καντίρ σα μπόλαν ραζμπολέ

Ο Καντήρ αρρώστησε, πέθανε

Τσέλονο σέλο πλάτσεχα

Όλο το χωριό έκλαιγε

Ζέλνα μου σαλιό ρούκαχα

Ο χότζας πένθιμο ψαλμό του έψελνε

Τσέλονο σέλο πλάτσεχα

Όλο το χωριό έκλαιγε

Ντόλνε ι γκόρνε μαχαλά.

Η πάνω και η κάτω γειτονιά.

Χαφιζέ πλάτσε ι βίκα:

Η Χαφιζέ κλαίει και λέει:

- ’σούζι Τσετβόρτακ Καντίρε

- Αυτή την Πέμπτη ο Καντήρ (πέθανε)

Ντρούγκιεν Τσετβόρτακ ι μένε

Την άλλη Πέμπτη (θα πεθάνω) κι εγώ

Γιεντίν μα ντο ντρουκ κλάντιτε

Τον ένα κοντά στον άλλο να βάλετε

Μπελ μι τρεντράφελ σάντιτε

Άσπρο τριαντάφυλλο να μας φυτέψετε

Τσερβέν τρεντράφελ σάντιτε

Κόκκινο τριαντάφυλλο να μας φυτέψετε

Αγκά μι ντούινε ι λιόχνε

Όταν θα μας φυσάει απαλά το αεράκι

Βόρσιανον ντα σα ζμπίροβατ

Τα τριαντάφυλλα να μπουμπουκιάζουν

Κίτκινε ντα σα ραζβίβατ.

Τα λουλούδια να ανθίζουν.

Ζαμ αγκά μι μίνοτ, μάικολε,

Τότε όταν θα περνούν, μανούλα μου,

Ντα πίτατ: «σεζί κουτρί σα;»

Να ρωτούν:  «αυτοί ποιοι είναι;»

- Τε μι σα μόμα ι κόπελ.

- Αυτοί είναι ένα κορίτσι και ένα αγόρι.

* Οι στίχοι του τραγουδιού συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο του Π. Θεοχαρίδη, «Πομάκοι. Οι Μουσουλμάνοι της Ροδόπης», ΠΑΚΕΘΡΑ 1996 σελ. 419. Το μοτίβο του κούκου που φέρνει κάποια είδηση συναντάμε στα τραγούδια από τη Σμίνθη και το Ωραίον που καταγράφει ο Π. Παπαδημητρίου στο βιβλίο «Ανθολογία Πομακικών τραγουδιών της Ελλάδας». Θεσσαλονίκη:Αφοί Κυριακίδη, 2010, σελ. 162-164, 372. Επίσης στο τραγούδι από τη Γλαύκη που συμπεριλαμβάνει ο Αλή Ρόγγο στο βιβλίο του «Πομάκικα Δημοτικά τραγούδια της Θράκης», Ταμιείον Θράκης, Ξάνθη 2002 σελ. 246-247.

 Χάρτης της περιοχής Πάχνης

Βλέπε επίσης:

http://pomakohoria.blogspot.gr/2012/08/blog-post_23.html

Ιμινίνκα, λιουμπελίνκα - Παλιό Παχνιώτικο τραγούδι

Παραδοσιακή μουσική των Πομάκων της Θράκης - Τραγούδια από την Πάχνη

Ιμινίνκα, λιουμπελίνκα

Μικρή Εμινέ, αγαπούλα μου

Παραγωγή: Θρακική Εταιρεία 1996

Δημιουργία βίντεο: pomakohoria.blogspot.com

Ένα πομάκικο τραγούδι από την Πάχνη της Ξάνθης

Ε μπρε μομίνκα (Αχ βρε κοπελίτσα)

Από την κασέτα: «Ιότφαρε Κιούρσε πέντζιουρετ»

Παραγωγή: Θρακική Εταιρεία 1997

Επιμέλεια έκδοσης: Βαγγέλης Δωρόπουλος

  

http://www.youtube.com/watch?v=ZrHo4TrSVBg&feature=youtu.be

ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΞΑΝΘΗΣ

Τα μέρη του νερόμυλου με τις πομάκικες ονομασίες στο μύλο του παπά

Στην ορεινή Ξάνθη έχουν καταγραφεί 62 νερόμυλοι από τους οποίους 5 είναι σήμερα σε λειτουργία (Πάχνης, Ωραίου, Κ.Καρυοφύτου, Δημαρίου, Σατρών). Στην προβιομηχανική περίοδο το βασικότερο προϊόν για τη διαβίωση του ανθρώπου ήταν το σιτάρι το οποίο μεταποιούνταν σχεδόν αποκλειστικά σε ψωμί. Καθώς οι χειρόμυλοι δεν επαρκούσαν στο άλεσμα, η χρήση των νερόμυλων ήταν απολύτως απαραίτητη. Έτσι, μετά την ίδρυση του Ελληνικού κράτους, αναφέρονταν 6.000 νερόμυλοι σε όλη την επικράτεια.

      Όπως συμβαίνει σε όλη την Ελλάδα, και στη Θράκη τα κτίσματα των μύλων είναι λιθόκτιστα (συνήθως ένας ορθογώνιος χώρος με πατάρι καμιά φορά για τη διανυκτέρευση του μυλωνά). Η κατασκευή  της στέγης είναι προσαρμοσμένη στην τοπική αρχιτεκτονική με ξύλινη σκεπή σκεπασμένη με κεραμίδια ή σχιστολιθικές πλάκες. Στη μια άκρη του κτίσματος υπήρχε συνήθως  ο αλεστικός μηχανισμός, ενώ στην άλλη περίμεναν οι πελάτες, γίνονταν οι συναλλαγές (παράδοση αλέσματος, παραλαβή αλευριού, ζύγισμα, πληρωμή) και η αποθήκευση. Εδώ μπορούμε να σημειώσουμε ότι η αμοιβή των μυλωνάδων συχνά καταβάλλονταν σε είδος (αλεύρι ή άλεσμα) και μόνο τα τελευταία χρόνια της λειτουργίας των μύλων σε χρήμα.

       Ο μηχανισμός του νερόμυλου είναι απλούστερος και ως προς την κατασκευή και ως προς τη λειτουργία από το αντίστοιχο του ανεμόμυλου και έχει καθιερωθεί η διαίρεσή του σε δύο μέρη: στο κινητικό, που το αποτελούν η φτερωτή με τα εξαρτήματα λειτουργίας της, και στο αλεστικό που περιλαμβάνει τις μυλόπετρες μαζί με τα εξαρτήματά τους.

Στο νερόμυλο του παπά κοντά στο χωριό Ωραίον κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του ντοκιμαντέρ

"Πολύ μιλάς, πολύ κλαις" (Mlogo dumish, mlogo plachesh) - 3 Απριλίου 2003

       Η κατασκευή της μυλόπετρας γίνονταν από ενιαία πέτρα προσεκτικά επιλεγμένη από συγκεκριμένα νταμάρια. Συνήθως η διάμετρος της μυλόπετρας είναι 1 μέτρο, το πάχος της 20-30 εκατοστά και το βάρος της μέχρι 400 κιλά. Για τη μεταφορά της μυλόπετρας από το νταμάρι χρησιμοποιούνταν ειδικά ξύλα που περνούσαν μέσα από την οπή της πέτρας. Στο κεντρικό τμήμα της, η μυλόπετρα έχει τραχειά επιφάνεια. Επειδή, όμως, με τη χρήση, η επιφάνεια αυτή λειαίνεται, ο μυλωνάς αναλαμβάνει να την πελεκάει πότε πότε με το σφυρί του.

   Ανάμεσα στους βοηθητικούς χώρους των νερόμυλων ήταν και η νεροτριβή, μια υπαίθρια συνήθως κατασκευή που χρησίμευε  για την επεξεργασία μάλλινων υφαντών  κατά το στάδιο της κατασκευής τους ή για το ετήσιο πλύσιμό τους. Πρόκειται για ένα ανεστραμμένο κάδο σε σχήμα κόλουρου κώνου με το μεγαλύτερο τμήμα χωμένο μέσα στο έδαφος ώστε η πίεση του νερού να μη δημιουργεί κινδύνους ανοίγματος των τοιχωμάτων.

Μια άλλη συμπληρωματική κατασκευή ήταν το  μαντάνι που χρησίμευε στην κατεργασία μάλλινων υφασμάτων με κτυπήματα ώστε να γίνουν συνεκτικά. Ήταν μια σχεδόν εξ ολοκλήρου ξύλινη μηχανή, άλλοτε υπαίθρια και άλλοτε στεγασμένη, η οποία συνήθως δεν ήταν ανεξάρτητη εγκατάσταση αλλά αποτελούσε τμήμα υδροκίνητων συγκροτημάτων που περιλάμβαναν νεροτριβές και νερόμυλους με χειριστή τον ίδιο το μυλωνά.

Ο νερόμυλος της Πάχνης

Η σημασία της διατήρησης των παραδοσιακών νερόμυλων

Από τους νερόμυλους της ορεινής Ξάνθης σήμερα μόνο πέντε αλέθουν. Οι περισσότεροι καταρρέουν ή μένουν εγκαταλειμμένοι σε αχρηστία. Από την άλλη πλευρά είναι βέβαιο ότι και μόνη η ύπαρξη τους είναι σημαντική για τον πολιτισμό της ορεινής υπαίθρου, πολύ περισσότερο σε όσους από αυτούς είναι ακόμα σε χρήση και διαδραματίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην οικονομία των ορεινών χωριών.

Αν αναλογιστεί κανείς τα παραδείγματα άλλων Ευρωπαϊκών χωρών που έχουν συντηρήσει με τρόπο άψογο και έχουν προβάλλει τους νερόμυλους σαν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής τους κληρονομιάς θα καταλάβει ότι στην Ελλάδα είμαστε ακόμα πολύ πίσω. Βέβαια, σημαντικά βήματα έχουν γίνει τελευταία. Ένα τέτοιο αξιοσημείωτο παράδειγμα ήταν  η ίδρυση και λειτουργία από την ΕΤΒΑ ενός Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης στη Δημητσάνα της Πελοπονήσου.

Πολλά θα μπορούσαν να γίνουν και στο Νομό Ξάνθης για τη σωτηρία όσων νερόμυλων έχουν απομείνει στην περιοχή μας. Οι λίγοι μυλωνάδες που δουλεύουν ακόμα θα μπορούσαν να έχουν μία οικονομική στήριξη για να συντηρήσουν τους μύλους τους. Στην καλύτερη, βέβαια, περίπτωση, και με την αρρωγή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θα άξιζε οι νερόμυλοι να ενταχθούν σε αναπτυξιακά προγράμματα ώστε και να επιδιορθωθούν οι υπάρχουσες καταστροφές αλλά και να προβληθούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους με εκδόσεις, φυλλάδια, χάρτες κλπ.

 Η σκάφη και η μυλόπετρα στο νερόμυλο του παπά (Παπάς ντερμέν)

"Γυρίσματα" του SKY στα Πομακοχώρια

Εκπομπή "Γυρίσματα" του SKY για τα Πομακοχώρια της Ξάνθης
Επίσκεψη στην Πάχνη

Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε στην τηλεόραση του SKY στις 22/9/2008

Πηγή: http://www.youtube.com/watch?v=yyChF84ZUKI
Ιστοσελίδα εκπομπής: http://girismata.skai.gr/default.asp?pid=2&vid=659&rid=1&cid=

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΧΝΗΣ

ΠΑΧΝΗ ΠΗΓΗ: http://www.youtube.com/watch?v=JCk9S7hsgiE&feature=fvw

ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ

Στατιστικά στοιχεία για τους Πομάκους τα έτη 1912-13

Σύμφωνα με βουλγαρικές απογραφές κατά τα έτη 1912 – 1913 στα ορεινά πομακοχώρια της Θράκης ζούσαν οι οικογένειες Πομάκων που αναφέρονται παρακάτω:

Πασμακλί (Σμόλιαν) 320 οικογένειες
Βαλκάνοβο (Αιμόνιο) 70 οικογένειες
Γκιοκτσέμπουνάρ (Γλαύκη) 140 οικογένειες
Κόζλουτζα (Κοτύλη) 180 οικογένειες
Μουστάφτσεβο (Μύκη) 250 οικογένειες
Πασεβίκ (Πάχνη) 160 οικογένειες

*Από το βιβλίο του Stoyan Raichevsky, The Mohammedan Bulgarians (Pomaks), 2004, σελίδα 87.


Συμμετοχή Πομάκων στην ταξιαρχία του Σαρή Σαμπάν (Χρυσούπολη) το 1841

Σύμφωνα με τα Οθωμανικά μητρώα που αναφέρονται στη συμμετοχή Πομάκων στην ταξιαρχία του Οθωμανικού στρατού στο Σαρή Σαμπάν (Χρυσούπολη Καβάλας), ο αριθμός των στρατιωτών που συμμετείχαν στο πλευρό του τούρκικου στρατού από τα πομακοχώρια ήταν ο ακόλουθος:
Από Πασαβίκ (Πάχνη) – 7 στρατιώτες
Από Γκιοκτσέ Μπουνάρ (Γλαύκη) – 7 στρατιώτες
Από Κετενλίκ (Κένταυρο) -10 στρατιώτες
Από Μουστάφτσεβο (Μύκη) - 8 στρατιώτες
Από Κόζλουτζα (Κοτύλη) - 6 στρατιώτες
Από Βουλκάνοβο (Αιμόνιο) - 3 στρατιώτες

Τα ιστορικά έγγραφα μαρτυρούν ότι πολλοί Πομάκοι προσπαθούσαν να αποφύγουν τη συμμετοχή τους στον Οθωμανικό στρατό εξαγοράζοντας τη θητεία τους, πουλώντας την περιουσία τους και αναζητώντας κρυσφήγετο στα βουνά. Το 1843 ο κυβερνήτης του Αχή Τσελεμπή έλαβε ένα έγγραφο που έλεγε πως ούτε ένας σταρτιώτης δεν είχε εμφανιστεί στην περιοχή του.

*Από το βιβλίο του Stoyan Raichevsky, The Mohammedan Bulgarians (Pomaks), 2004, σελίδα 75-76.