Η βυζαντινή ιστορία της Γλαύκης - Το φρούριο στο Μεσεγκούνι

 Βυζαντινός πύργος στο Μεσεγκούνι

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΦΡΟΥΡΙΟ ΓΛΑΥΚΗΣ

Νικόλαος Θ. Κόκκας

Η Γλαύκη είναι γνωστή σε πολλούς μόνο σαν ένα  όμορφο Πομακοχώρι της Ξάνθης που είναι σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο 540 μ. και ανήκει διοικητικά στο Δήμο Μύκης. Bρίσκεται κοντά σε στρατιωτικό φυλάκιο και έχει Δημοτικό Σχολείο,  Γυμνάσιο, Λύκειο, και Τεχνικό Λύκειο. Στους περισσότερους, κατοίκους της Ξάνθης είναι  άγνωστη η ύπαρξη του Βυζαντινού Φρουρίου κοντά στο χωριό καθώς και η ιστορία του βράχου Γκουλέμ Κάμεν της Γλαύκης. Θα πούμε μόνο δυο λόγια για το δεύτερο, αφού στο φρούριο θα αναφερθούμε πιο αναλυτικά αμέσως μετά.

     Κοντά, λοιπόν, στη Γλαύκη υπάρχει ένας απότομος γκρεμός που οι κάτοικοι της Γλαύκης ονομάζουν Γκουλέμ Κάμεν (μεγάλος βράχος) ή Μόμτσκι Κάμεν (βράχος του κοριτσιού). Σύμφωνα με την παράδοση από αυτό το βράχο αυτοκτόνησαν κορίτσια του χωριού για να αποφύγουν τη σύλληψη από τους Τούρκους. Η συγκεκριμένη παράδοση εντάσσεται σε ένα κύκλο ανάλογων παραδόσεων που πιστεύεται ότι ανάγονται χρονολογικά  στο 16^ο-17^ο αιώνα, περίοδο του βίαιου εξισλαμισμού των Πομάκων της οροσειράς της Ροδόπης. Αντίστοιχους βράχους με την ονομασία Μόμτσκι Κάμεν συναντάμε επίσης βορείως της Κοττάνης κοντά στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα και κοντά στο χωριό  Ωραίο προς την Κούλα.

Ο μεγάλος πύργος (που βλέπει προς τη Γλαύκη) χρειάζεται εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης

    Ακριβώς απέναντι από το βράχο Γκουλέμ Κάμεν, δυτικά της Γλαύκης, στέκεται όρθιος ένας ψηλός πύργος, ορατός από την απέναντι πλευρά του βουνού. Για να φτάσει κανείς εκεί χρειάζεται να διασχίσει τη ρεματιά της Γλαύκης, περνώντας πρώτα από τον παλιό νερόμυλο, του οποίου διασώζονται τμήματα.  Μετά τα ερείπια του νερόμυλου ακολουθούμε το ανηφορικό μονοπάτι προς το Μεσεγκούνι και φτάνουμε στο φρούριο μετά από μισή περίπου ώρα περπάτημα από το μύλο.

   Άλλος τρόπος για να φτάσουμε στο Βυζαντινό φρούριο είναι από τη Μύκη (ακολουθώντας ένα χωματόδρομο που οδηγεί στο Μεσεγκούνι πολύ κοντά στο κάστρο) ή από τα Μάνταινα (μετά από πεζοπορία μιας περίπου ώρας).

        Το φρούριο, που οι ντόπιοι ονομάζουν "Καλέ", "Καλιόνο" ή "Καλιάτα", βρίσκεται στην κορυφή ενός οχυρού λόφου. Έχει ορθογώνια κάτοψη και περίμετρο 225 μέτρων. Δύο πύργοι, ένας τετράπλευρος και ένας κυλινδρικός, σώζονται στις δύο γωνίες του.  Ο μεγαλύτερος πύργος βρίσκεται στο βόρειο μέρος και έχει ύψος περίπου 8 μέτρα. Το πλάτος του στα ανατολικά είναι 3 μ. ενώ το μήκος του έφτανε περίπου στα 4 μ. Σήμερα είναι γκρεμισμένο το δυτικό τμήμα του. Στο εσωτερικό του είναι κούφιος και έχει πλάτος 1.30 μ. Πιθανότατα ο πύργος αυτός χωρίζονταν σε ορόφους με ξύλινα επίπεδα τα οποία έχουν τώρα καταστραφεί. Από τον βόρειο πύργο είναι ορατή η τάφρος  που χρησίμευε ως οχυρωματικό έργο γύρω από το φρούριο. Κεραμική υστεροβυζαντινή και μεταβυζαντινή, που βρέθηκε στο χώρο, δίνει μια πρώτη χρονολόγηση, όπως επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι. Σήμερα σε όλη την έκταση του φρουρίου διασώζονται τα ερείπια από το τείχος του φρουρίου και από οικοδομήματα στο εσωτερικό του.

Ο μικρός πύργος που βρίσκεται στο Μεσεγκούνι προς τη Μάνταινα

     Η ύπαρξη του Βυζαντινού φρουρίου της Γλαύκης είναι μάρτυρας μιας πανάρχαιης ιστορίας για την ορεινή περιοχή της Ξάνθης και προφανώς αποτελεί μέρος ενός δικτύου ανάλογων καταγεγραμμένων οχυρωματικών έργων όπως το κάστρο του Ωραίου στην περιοχή Γκράντιστε, η Ακρόπολη της Ξάνθειας στην κορυφή Αυγό, το κάστρο του Αερικού, το κάστρο της Καλύβας κλπ. Είναι επίσης βέβαιο ότι το φρούριο Καλέ της Γλαύκης συνδέεται με τις διαδρομές των ορεινών μονοπατιών κατά τους αρχαίους χρόνους και πιθανόν να σχετίζεται και με τις αρχαίες μορφές τηλεπικοινωνίας  μέσα από κωδικοποιημένα οπτικά σήματα, τις φρυκτωρίες.

       Η επίσκεψη στο φρούριο της Γλαύκης δίνει πάμπολλα ερεθίσματα για προβληματισμούς και σκέψεις για τις κρυμμένες και αναξιοποίητες ομορφιές της χώρας μας. Όμως παράλληλα προκαλεί μεγάλη θλίψη η εγκατάλειψη ενός ακόμα τόσο σημαντικού μνημείου στο έλεος των αρχαιοκάπηλων, που έχουν ανασκάψει την ευρύτερη περιοχή του φρουρίου. Σπασμένα πιθάρια, θραύσματα αγγείων, σμιλευμένες πέτρες, ίχνη απροσδιόριστης τοιχοποιίας μαρτυρούν τις βάρβαρες επιθέσεις που έχει δεχθεί το φρούριο από ασυνείδητους κυνηγούς θησαυρών, οι οποίοι δεν μπορούν να καταλάβουν πως τα ίδια τα μνημεία αποτελούν το θησαυρό και όχι οι λίρες που ονειρεύονται.

   Δυστυχώς, συστηματικές ανασκαφές και πλήρης καταγραφή του φρουρίου της Γλαύκης δεν έχει ακόμα γίνει από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Είναι σίγουρο ότι η αρχαιολογική έρευνα πολλά μπορεί να φέρει στο φως τόσο για την ιστορία του συγκεκριμένου φρουρίου όσο και για την ευρύτερη περιοχή. Δεν έχει επίσης γίνει οδοσήμανση του ορεινού μονοπατιού που οδηγεί στο Καλέ ούτε από το Δασαρχείο Ξάνθης ούτε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων ούτε από το Δήμο Μύκης. Κανένας από αυτούς τους φορείς δεν έχει ακόμα ευαισθητοποιηθεί για να αναδείξει αυτό το μοναδικό στολίδι της ορεινής Ξάνθης και να το κάνει προσιτό σε όσους θα ήθελαν να το επισκεφθούν. 

Ανάβαση στο "Καλέ" των Κιμμερίων

Ανεβαίνοντας προς το "Καλέ"

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΩΝ ΚΙΜΜΕΡΙΩΝ

Νικόλαος Θ. Κόκκας

Οι κάτοικοι της περιοχής των Κιμμερίων μιλούν γι αυτό σαν το «Καλέ». Δεν είναι, όμως, πολλοί αυτοί που το έχουν δει από κοντά, καθώς απαιτείται αρκετής ώρας πεζοπορία για να σκαρφαλώσει κανείς στην κορυφή των 567 μ. που φιλοξενεί εδώ και αιώνες το αρχαίο αυτό φρούριο.

    Αν και οι ντόπιοι αναφέρονται στα πρόσφατα χρόνια της ιστορίας του κάστρου και στις μάχες του Ελληνικού στρατού γύρω από αυτό, τα παλιότερα χρόνια μοιάζουν να έχουν ξεχαστεί και λίγοι γνωρίζουν πως ο περίβολος του φρουρίου ανάγεται στην εποχή του Σιδήρου, αλλά χρησιμοποιήθηκε αργότερα και κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους.

    Οι  αρχαιολόγοι  Π.Α.Πάντος και Δ.Τριαντάφυλλος έχουν αναφερθεί στο φρούριο των Κιμμερίων καθώς και στα γειτονικά κάστρα των Ρωμαϊκών χρόνων.    Σχετικά με  τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής των Κιμμερίων ο Π.Α.Πάντος αναφέρει (Θρακικά Χρονικά 32, 1975-6 σελ. 15)  πως μέσα στα Κιμμέρια έχουν βρεθεί κατά καιρούς τάφοι, όστρακα χονδροειδή μελαμβαφή οξυπύθμενων αμφορέων κλπ. Στα ΝΔ των Κιμμερίων υπάρχουν τέσσερις τύμβοι στη θέση «Τούμπες». Κοντά στον ένα τύμβο βρέθηκαν πριν από πολλά χρόνια δύο ακόσμητες λίθινες σαρκοφάγοι. Στα νότια του τύμβου αυτού υπάρχει παλαιό βαθμιδωτό πηγάδι κοντά στο οποίο βρέθηκε κεραμική ρωμαϊκών χρόνων. Πρόκειται, λοιπόν για μια περιοχή που μας έχει κληροδοτήσει αρκετά δείγματα της ιστορίας της.

       Αλλά ας δούμε πώς μπορούμε να επισκεφτούμε το αρχαίο φρούριο των Κιμμερίων. Το Καλέ απέχει περίπου τρία χιλιόμετρα από τα Κιμμέρια. Ένας δύσβατος χωματόδρομος οδηγεί σε ένα μαντρί λίγο κάτω από την κορυφή, αλλά μόνο με αυτοκίνητο 4Χ4 μπορεί κανείς να φτάσει μέχρι εκεί, αλλιώς θα αναγκασθεί να αφήσει το αυτοκίνητο αρκετά πιο χαμηλά.  Περπατώντας περνάμε από τη θέση Γκρόζνο Τάραπ έχοντας στα δεξιά μας το ρέμα των Κιμμερίων (περιοχή Σαμόκοβο). Ο δρόμος είναι ελικοειδής και ανηφορικός και καταλήγει στο μαντρί που βρίσκεται στη θέση Τσαλόσοβο σε υψόμετρο 362 μ. Εκεί ο Σαμπρή μπορεί να μας δώσει περισσότερα στοιχεία για τη γύρω περιοχή και την ιστορία της.

Τα τείχη του φρουρίου

        Η τελική ανάβαση από το μαντρί διαρκεί είκοσι περίπου λεπτά, αλλά είναι δύσκολη και απαιτεί και λίγο σκαρφάλωμα σε απότομα βράχια. Η θέα από το Καλέ είναι εντυπωσιακή και ανταμείβει τους κόπους της ανάβασης. Προς την πλευρά του κάμπου βλέπουμε στο βάθος τα Κιμμέρια, την Ξάνθη, τον ποταμό Κόσυνθο. Προς τα ανατολικά το βουνό Καράογλαν και το χωριό Έρανος. Προς τα βόρεια το χωριό Πανέρια (όπου σύμφωνα με το θρύλο πάγωσαν οκτώ τυριά ενός τσοπάνη μέσα στο κατακαλόκαιρο) και ο Κένταυρος. Προς τα δυτικά η κορυφή Μάνδρα με υψόμετρο 704 μ. που έχει οπτική επικοινωνία με το Καλέ και το Φρούριο της κορυφής Αυγό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ότι και στην κορυφή εκείνη υπάρχουν ίχνη παλαιάς οχύρωσης. Έτσι, δεν αποκλείεται να αποτελούσε και εκείνη βίγλα που επικοινωνούσε οπτικά με τις υπόλοιπες βίγλες της περιοχής.

Σκαλοπάτια στη νότια είσοδο του φρουρίου

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΦΡΟΥΡΙΟΥ

Η συνολική περίμετρος του φρουρίου των Κιμμερίων είναι γύρω στα 285 μ. Μόλις φτάνουμε από το νότιο τμήμα βλέπουμε μπροστά μας ένα άνοιγμα. Δίπλα σ’ αυτό ένα κυκλικό κτίσμα (διαμέτρου 3 μ.) του οποίου έχει καταρρεύσει η οροφή, με μικρή είσοδο από τα βόρεια. Στα δεξιά του τα ίχνη μιας πέτρινης σκάλας. Τα τείχη του κάστρου έχουν πλάτος γύρω στα δύο μέτρα ενώ το ύψος τους στο ανατολικό τμήμα φτάνει τα 3 μ.

Τάφρος μέσα στο φρούριο

   Το  σχήμα του φρουρίου δεν είναι τετράγωνο αλλά ακολουθεί την κλίση της πλαγιάς του βουνού. Οι πέτρες των τειχών είναι κυρίως γνεύσιοι μεγάλου μεγέθους τοποθετημένοι προσεκτικά και συνδεδεμένοι με συνεκτικό κονίαμα. Σε μερικά σημεία τα θεμέλια πατούν πάνω σε μια πλατύτερη βάση για μεγαλύτερη σταθερότητα. Ίχνη από κτίσματα συναντάμε σε διάφορα σημεία στο εσωτερικό του φρουρίου καθώς και πολλά θραύσματα αρχαίας κεραμικής. Κάπου κάπου διακρίνουμε και ίχνη από λαθρανασκαφές. Κοντά στο ψηλότερο σημείο του φρουρίου, όπου υπάρχει και υψομετρική στήλη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, έχουμε άλλο ένα κυκλικό κτίσμα, σαν κατοικία. Στο βόρειο τμήμα πιθανόν να υπήρχε και δεύτερη βόρεια είσοδος.

     Οι ντόπιοι αναφέρουν πως υπήρχε υπόγεια στοά που έβγαζε από το φρούριο προς τα έξω. Δεν ξέρουμε αν αυτή η αναφορά είναι βάσιμη ή αν είναι απλώς δημιούργημα φαντασίας.

Μαθητές μετρούν την περίμετρο του φρουρίου, στα πλαίσια προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

ΑΛΛΑ ΦΡΟΥΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

    Στο Νομό Ξάνθης αλλά και σε ολόκληρη τη Θράκη συναντάμε πολλά παρόμοια φρούρια που χρονολογούνται είτε από τους αρχαίους είτε από τους Ρωμαϊκούς ή Βυζαντινούς χρόνους. Ένα άλλο Καλέ (φρούριο) της περιοχής με οπτική επαφή με αυτό των Κιμμερίων είναι δίπλα στο χωριό Λιβάδι. Το τοπωνύμιο «Μπαϊράκ» μας πληροφορεί πως πιθανότατα εκεί ανέμιζε παλαιότερα κάποια σημαία. Είναι τα μυτερά βράχια που  προεξέχουν στην άκρη του χωριού. Ανάλογα φρούρια υπάρχουν  προς τα ανατολικά δίπλα στο Πριόνι και πάνω από τα Φίλλια (περιοχή Κούκοβο). Στην επιφάνεια του εδάφους διακρίνονται κυκλικά και τετράπλευρα κτίσματα. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν πως το φρούριο αυτό χρησιμοποιήθηκε στα Ελληνιστικά και Ρωμαϊκά χρόνια. Το φρούριο πάνω από τα Φίλλια προς τη Ρύμη  έχει συνολικό περίβολο 241 μ. Εδώ βρέθηκαν ρωμαϊκά όστρακα αγγείων  και κομμάτι από λίθινο πέλεκυ. Μέσα στο φρούριο υπάρχει δεξαμενή.

     Το φρούριο της Κορυφής Χρήστος Τσακίρης (Αυγό) πάνω από την Ξάνθη πιστεύεται ότι συνδέεται με το Βυζαντινό οικισμό της Ξάνθειας, αν και οι αρχαιολόγοι θεωρούν τη θεμελίωσή του πολύ παλαιότερη. Ο οχυρωματικός περίβολος της Ξάνθειας στη θέση Προφήτης Ηλίας (πάνω από την Εκκλησιαστική Σχολή)  απέκτησε ιδιαίτερη σημασία το 13^ο και 14^ο αιώνα. Πρέπει τότε να μετατράπηκε σε στρατηγείο και βάση στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων του Ανδρόνικου του Γ’. Η οχύρωση της Ξάνθειας πιστεύεται ότι ολοκληρώθηκε κατά την εποχή των Παλαιολόγων.

     Το Βυζαντινό Φρούριο της Γλαύκης (που κι αυτό ονομάζεται Καλέ είναι αρκετά πιο βόρεια στο ύψωμα Μεσεγκούνι, ανάμεσα στη Μάνταινα και τη Γλαύκη.    Έχει ορθογώνια κάτοψη και περίμετρο 225 μέτρων. Δύο πύργοι, ένας τετράπλευρος και ένας κυλινδρικός, σώζονται στις δύο γωνίες του.  Ο μεγαλύτερος πύργος βρίσκεται στο βόρειο μέρος και έχει ύψος περίπου 8 μέτρα. Το πλάτος του στα ανατολικά είναι 3 μ. ενώ το μήκος του έφτανε περίπου στα 4 μ. Σήμερα είναι γκρεμισμένο το δυτικό τμήμα του. Στο εσωτερικό του είναι κούφιος και έχει πλάτος 1.30 μ. Από τον βόρειο πύργο είναι ορατή η τάφρος  που χρησίμευε ως οχυρωματικό έργο γύρω από το φρούριο. Κεραμική υστεροβυζαντινή και μεταβυζαντινή, που αφθονεί στο χώρο, δίνει μια πρώτη χρονολόγηση.

     Αν προχωρήσουμε βορειοδυτικά στο Νομό Ξάνθης συναντάμε στην περιοχή του Ωραίου περίβολο Ρωμαϊκού φρουρίου στη θέση Γκραντίστε και βέβαια στην περιοχή της Σταυρούπολης τα Μακεδονικά Φρούρια του Αερικού, της Πασχαλιάς, του Χαλεπίου, της Μυρτούσας και το Φρούριο της Καλύβας (σε υψ. 627 μ. με περίβολο 245 μ.), στο οποίο έχουν γίνει συστηματικές ανασκαφές από τον αρχαιολόγο  Διαμαντή Τριαντάφυλλο.

     Είναι πολύ πιθανό όλα αυτά τα φρούρια και οι βίγλες της περιοχής να αποτελούν ένα συγκροτημένο σύμπλεγμα, ένα δίκτυο τόσο αμυντικό όσο και τηλεπικοινωνιακό (με τις φρυκτωρίες) που αξιοποιήθηκε τόσο κατά τα Ρωμαϊκά όσο και κατά τα Βυζαντινά χρόνια. Η θέση των φρουρίων αυτών είναι ενδεικτική των παλαιών οδικών δικτύων στον ευρύτερο χώρο της Βαλκανικής. Και σίγουρα δεν είναι τυχαία η παρουσία ανάλογων φρουρίων κατά μήκος της Εγνατίας Οδού από τα Κύψελα του Έβρου μέχρι το Δυρράχιο της Αλβανίας.

      Κλείνοντας θα πρέπει να πούμε πως το Αρχαίο Φρούριο των Κιμμερίων είναι μία από τις πολύ σημαντικές, αν και όχι ευρύτερα γνωστές, αρχαιολογικές τοποθεσίες του Νομού Ξάνθης και αξίζει ανάλογης προβολής και ανάδειξης.

Ταξίδι στην ιστορία της Θράκης - Ο Μίθρας των Θερμών

ΤΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΤΟΥ ΜΙΘΡΑ ΣΤΙΣ ΘΕΡΜΕΣ

Νικόλαος Θ. Κόκκας

Από τους επισκέπτες των Θερμών λίγοι είναι εκείνοι που έχουν δει το σημείο όπου βρίσκεται η μοναδική ανάγλυφη αναπαράσταση του θεού Μίθρα  πάνω σε βράχο, ένα από τα ιδιαίτερα  σημαντικά μνημεία της Θράκης, που χρονολογείται από τον 3^ο αιώνα μ.Χ. και μαρτυρεί τη διάδοση της Μιθραϊκής θρησκείας στην ορεινή Ροδόπη κατά τα τελευταία  χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

      Για να επισκεφθεί κανείς το ανάγλυφο θα πρέπει να περάσει τον αυτοκινητόδρομο των Κάτω Θερμών και να σταματήσει στο μονοπάτι που κατηφορίζει από το χωριό προς το δρόμο. Εκεί υπάρχει μια πηγή απ’ όπου η αναπαράσταση απέχει εκατό περίπου μέτρα. Ανηφορίζουμε στο μονοπάτι δεξιά της πηγής και φτάνουμε σε δύο λεπτά στο μεγάλο βράχο που είναι ορατός και από κάτω.  Το μονοπάτι δεν είναι καθαρισμένο. Αντίθετα είναι αρκετά δύσβατο και χωρίς περίφραξη.

      Μόλις φθάσουμε  μπροστά στο ανάγλυφο αρχίζουμε να παρατηρούμε το λαξευμένο βράχο. Η παράσταση μας αποκαλύπτεται σιγά σιγά. Δυστυχώς, αυτό που μπορεί να διακρίνει σήμερα ο επισκέπτης από το ανάγλυφο απέχει πολύ από την αρχική εικόνα. Ο λόγος είναι η δράση κάποιων ασυνείδητων αρχαιοκάπηλων. Κάτοικοι των Θερμών μας ενημέρωσαν πως πριν περίπου είκοσι χρόνια, κατά την επίσκεψη μιας ομάδας, ένας άνδρας απέσπασε με σφυρί το πάνω μέρος της αναπαράστασης.

Διακρίνεται η εικόνα του ταύρου, οι δύο ακόλουθοι του Μίθρα 
και κάτω τα στάδια μύησης στο μιθραϊσμό

       Τι δείχνει η εικόνα; Πρόκειται για το θέμα του θεού Μίθρα που θυσιάζει τον κοσμικό ταύρο. Το θεό συνοδεύουν οι ακόλουθοί του, ο Καύστης (δεξιά) και ο Καυτοπάτης (αριστερά).  Στο κάτω μέρος το φίδι περιμένει να πιει το αίμα του ταύρου. Κάτω από την αναπαράσταση της θυσίας του ταύρου διακρίνονται μικρότερες απεικονίσεις. Πιστεύεται ότι αυτές αντιστοιχούν στα στάδια μύησης των οπαδών του  Μίθρα ή απεικονίζουν τις ευεργεσίες του Θεού.

        Στη Μιθραϊκή θρησκεία οι μύστες ήταν οργανωμένοι σε επτά βαθμίδες: κόραξ, νυμφίος, στρατιώτης, λέων, Πέρσης, ηλιόδρομος, πατήρ. Κάθε βαθμίδα μύησης αντιστοιχούσε σε έναν από τους επτά πλανητικούς θεούς. Οι τελετουργίες μύησης του Μιθραϊσμού συμπεριλάμβαναν πράξεις εξαγνισμού, πλύσεις και καθαρμούς καθώς και τελετουργικές λέξεις. Υπήρχαν επίσης διάφορες δοκιμασίες θάρρους. Τελικός σκοπός ήταν ο μυούμενος να φτάσει να απελευθερωθεί από τα δεσμά του σώματος και να ανεβεί, μέσα από τις επτά σφαίρες, στο βασίλειο των απλανών αστέρων. Οι τελετουργίες του Μιθραϊσμού λάμβαναν χώρα σε ιερά, που συνήθως ήταν μικρά σπήλαια. Πιθανόν και η τοποθεσία  αυτή των Θερμών να ήταν ένα τέτοιο ιερό.

       Ας δούμε, όμως, ποιος ήταν ο θεός Μίθρας για να καταλάβουμε πώς μπορεί να έφτασε η λατρεία του και στην ορεινή Ροδόπη κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους.

    Ο Μιθραϊσμός ήταν μυστηριακή θρησκεία στην οποία μπορούσαν να μυηθούν όλοι οι άνδρες κάθε κοινωνικής τάξης.  Όλοι οι μυημένοι είχαν ίση θέση και δεν υπήρχε καμία ιεραρχία. Ο Μίθρας υπόσχονταν την αθανασία στους πιστούς του οι οποίοι θα έπρεπε να ακολουθούν έναν αυστηρό ηθικό κώδικα.    Ο αρχαίος Πέρσης θεός της σοφίας και του φωτός παρουσιάζεται στα ιερά κείμενα του Ζωροαστρισμού (Αβέστα) σαν ο αρχηγός και κυβερνήτης του κόσμου.   H λατρεία του Μίθρα μεταφέρθηκε αρχικά από τους Ινδο-Ευρωπαίους στην Ινδία, τη Βόρεια Μεσοποταμία και το Ιράν. Στην Ινδία ο θεός ονομάζονταν Μίτρα και συνδέονταν με το Βαρούνα. Μετά την κατάκτηση της Ασσυρίας τον 7^ο αιώνα π.Χ. και της Βαβυλωνίας τον 6^ο αι π.Χ. ο Μίθρας λατρεύονταν ο θεός του ήλιου. Κατά τη δυναστεία των Αχαιμενιδών (6^ος-5^ος π.Χ. αι.) στην Περσία θεωρήθηκε ως ο ηρωικός βοηθός του Αχούρα Μάζντα. Με την εξάπλωσή του προς την Ανατολία (5^ος αι. π.Χ.), ο Μιθραϊσμός επηρεάσθηκε από την αστρολογία των Χαλδαίων και τις Ελληνικές μυστηριακές θρησκείες.  Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας τον ταύτισαν με το θεό Ήλιο (γιο του Υπερίωνα και αδελφό της Σελήνης), γεγονός που βοήθησε να απλωθεί η λατρεία του.

     Ο Μιθραϊσμός ήταν μία από τις κύριες θρησκείες της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίες. Στη Ρώμη ήρθε γύρω στο 68 π.Χ. από Σικελούς πειρατές που είχαν συλληφθεί από το Ρωμαίο στρατηγό Πομπήιο. Στα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας η λατρεία του Μίθρα ήταν αντίπαλη με το Χριστιανισμό. Ο Μιθραϊσμός είχε εξαπλωθεί κατά μήκος των συνόρων της αυτοκρατορίας: από τους ποταμούς Δούναβη και Ρήνο μέχρι και τη Μ.Βρετανία. 

           Στις αναπαραστάσεις του Μίθρα το στοιχείο που κυριαρχεί είναι η θυσία του ιερού ταύρου. Αυτό ήταν στοιχείο ξένο προς τις αρχικές αναπαραστάσεις του θεού στο Ζωροαστρισμό. Στις νέες αναπαραστάσεις ο θεός εμφανίζεται να φορά Φρυγικό καπέλο και να σκοτώνει τον ταύρο με μαχαίρι που κρατά στο δεξί χέρι. Ο φόνος του ταύρου από το Μίθρα  παρέπεμπε σε μία τελετουργία γονιμότητας (το αίμα του ταύρου δίνει ζωή στη βλάστηση) και ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο θέμα στους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους. Οι Μιθραϊκές παραδόσεις θέλουν τον κόρακα, αγγελιοφόρο του Ήλιου, να διατάσσει το Μίθρα για τη θυσία. Τη στιγμή της θυσίας ο ταύρος μεταμορφώνεται παίρνοντας τη μορφή της σελήνης ενώ ο μανδύας του Μίθρα γίνεται ουράνιος θόλος με τους πλανήτες και τους αστέρες. Από το αίμα του ταύρου και την ουρά του ξεπήδησαν τα πρώτα στάχυα του σταριού και το σταφύλι.  Από το σπόρο που έρευσε από τα γεννητικά όργανα του ταύρου διαμορφώθηκαν τα ανθρώπινα πλάσματα. Άρχισαν να εναλλάσσονται η μέρα και η νύχτα, ξεκίνησε ο μηνιαίος κύκλος της σελήνης, δημιουργήθηκε ο χρόνος. Από τη γη αναδύθηκαν και τα πλάσματα του σκότους: ένα φίδι έγλειψε το αίμα του ταύρου, ένας σκορπιός προσπάθησε να ρουφήξει τον ιερό σπόρο. Η διαπάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό είχε ξεκινήσει. Ο κόρακας στις αναπαραστάσεις του Μίθρα συμβολίζει τον αέρα, το λιοντάρι τη φωτιά, το φίδι το χώμα, το δοχείο ανάμιξης το νερό.

Επίσκεψη φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών στο ανάγλυφο του Μίθρα των Θερμών

       Το ανάγλυφο του Μίθρα στις Θέρμες αναμφισβήτητα συνδέεται με τη διάδοση μυστηριακών θρησκειών στην επικράτεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Αν και δεν υπάρχει ανάλογο μνημείο στη Θράκη, θεωρείται πιθανό ότι ο Μιθραϊσμός είχε μεγάλη εξάπλωση στην περιοχή πριν από την αφομοίωσή του από το Χριστιανισμό.

         Στη Θράκη υπάρχουν πάμπολλα παρόμοια κειμήλια που μας συνδέουν με ένα μακρινό παρελθόν. Όπου κι αν βρεθεί κανείς ξυπνούν μνήμες από τα βάθη του χρόνου, μνήμες αιώνων. Το ανάγλυφο του Μίθρα στις Θέρμες, τραυματισμένο από τους αρχαιοκάπηλους κι απροστάτευτο από τα στοιχεία της φύσης και τους επόμενους βανδάλους στέκει πάνω στα βουνά της Ροδόπης μάρτυρας ενός πανάρχαιου  παρελθόντος  στην ιστορική γη της Θράκης.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Πολλά από τα στοιχεία του κειμένου βασίζονται στο άρθρο του κ.Διαμαντή Τριαντάφυλλου για το Μίθρα των Θερμών που δημοσιεύτηκε στα ΘΡΑΚΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ.

Ενημερωτική πινακίδα που τοποθετήθηκε το 2001 
από τους μαθητές της Περιβαλλοντκή Ομάδας του Λυκείου Γλαύκης. 
Η πινακίδα δεν υπάρχει πλέον.

"Δεν είμαστε ούτε Τούρκοι ούτε Βούλγαροι, είμαστε Πομάκοι"

Ένα σημαντικό οδοιπορικό στα πομακοχώρια πριν από οκτώ χρόνια (2003).

Άρθρο της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου κ. Άννας Λυδάκη στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (15-16 Νοεμβρίου 2003)

Διασχίζοντας τα πομακοχώρια - Ποταμός Κομψάτος

Χάρτης του ποταμού Κομψάτου της Ξάνθης

Σχεδίαση χάρτη: Νικόλαος Θ. Κόκκας

Ο Κομψάτος διασχίζει τα βορειοανατολικά πομακοχώρια της Ξάνθης. Το φυσικό περιβάλλον γύρω από το ποτάμι είναι μοναδικό. Η άγρια ομορφιά του τοπίου συνδυάζεται με την ευγένεια των Πομάκων της περιοχής. Περπατήστε στα μονοπάτια του Κομψάτου για να ζήσετε μία σπάνια εμπειρία.

Πομακοχώρια Ξάνθης - Τουριστικός χάρτης

ΤΑ ΠΟΜΑΚΟΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΞΑΝΘΗΣ

Ταξιδέψτε στα όμορφα πομακοχώρια κρατώντας το χάρτη στα χέρια σας. Έχετε πολλά να ανακαλύψετε στο δρόμο. Σας περιμένουν άνθρωποι φιλόξενοι, σπάνια τοπία, μοναδικά αρχιτεκτονικά μνημεία και ένας τόπος με αρχαία ιστορία...

Σχεδίαση χάρτη: Ν.Θ.Κόκκας

ΘΡΑΚΗ: Ή τώρα ή .... Αρθρο του Π. Σαββίδη

Αναδημοσιεύουμε ένα ιστορικής σημασίας κείμενο για τη Θράκη και τους Πομάκους. Γράφτηκε από τον έγκριτο δημοσιογράφο Π.Σαββίδη για την εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ πριν από 16 χρόνια (27/11/1995) αλλά παραμένει ακόμα επίκαιρο, αν όχι προφητικό για τα όσα συνεχίζουν να βασανίζουν τους Πομάκους Έλληνες.

 
ΘΡΑΚΗ: Ή τώρα ή .... 
Άρθρο του Π. Σαββίδη 
Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ άρχισε να δίνει μια αισιόδοξη εικόνα για τη Θράκη, βασιζόμενη στο γεγονός ότι διέθεσε ορισμένα δισ. για την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής και στο ήδη εκδηλούμενο επενδυτικό ενδιαφέρον σοβαρών οικονομικών εταιριών, όπως υποστηρίζει ο γενικός γραμματέας της περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης κ. Χάρης Τσιόκας.

Το αν θα επιτευχθούν "συνθήκες σταθερού πολιτικού περιβάλλοντος" κατά την ορολογία του κ. Τσιόκα - για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων στη Θράκη και την ομαλή κοινωνική ένταξη της μειονότητας είναι κάτι που θα πρέπει να το δούμε τα επόμενα δύο με τρία χρόνια.

Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι ότι όλοι, ακόμη και στην Αθήνα διαπίστωσαν πως στη Θράκη πραγματική εξουσία έτεινε να γίνει το τουρκικό προξενείο και πως αν δεν ελάμβαναν άμεσα μέτρα τώρα, η πολιτική ηγεσία θα έπρεπε να θεωρηθεί υπεύθυνη, όχι απλώς για την εγκατάλειψη, αλλά ουσιαστκά στην παράδοση ενός τμήματος του ελληνισμού.

Η αλλοπρόσαλλη πολιτική για τη Θράκη που το μόνο διαρκές χαρακτηριστικό που είχε ήταν η λογική της "γκετοποίησης" της μειονότητας απέτυχε παταγωδώς. Το κακό με τις ελληνικές κυβερνήσεις δεν είναι μόνο ότι απέτυχαν στην αντιμετώπιση ενός προβλήματος αλλά δεν διείδαν και κατά συνέπεια δεν αντιμετώπισαν την προσπάθεια εκτουρκισμού των Πομάκων και των Τσιγγάνων που έλαβε ραγδαία μορφή τα τελευταία είκοσι χρόνια. Φτάσαμε στο οριακό σημείο να μην υπάρχει δυνατότητα αντιστροφής της εγκληματικής αυτής πορείας. Τώρα προσπάθειες γίνονται, αλλά το αποτέλεσμά τους είναι άδηλο. Και είναι άδηλο, γιατί δεν φθάνουν μόνο οι καλές προθέσεις. Χρειάζεται συντονισμός και ειλικρινής διάθεση της πολιτείας να βοηθήσει την κοινωνική και οικονομική ένταξη της μειονότητας.


Τα κυκλώματα
Ολα αυτά τα κυκλώματα που από τη στροφή αυτή της πολιτικής πλήττονται διότι στήριζαν την ύπαρξή τους στην γκετοποίηση της μειονότητας και τη δική τους διαμεσολάβηση, με το αζημίωτο βέβαια αντιδρούν και αντιδρούν λυσσαλέα.

Ως και την κατάργηση της μπάρας, ανάγκη μιας άλλης εποχής, της εποχής του ψυχρού πολέμου, σχολίασε αρνητικά τοπική εφημερίδα στην Ξάνθη εκφράζοντας προφανώς τους κύκλους εκείνους που χάνουν τη "δουλειά" τους.

Ο κύκλος ήταν απλός. Η πολιτική της "γκετοποίησης" που συνίστατο στο να εμποδίζεται η μειονότητα στις αγοραπωλησίες, να μη μπορεί να παρακολουθεί τα στάδια της εκπαίδευσης και να μη συμμετέχει στις παραγωγικές δραστηριότητες, οδηγούσε όχι μόνο τους τουρκογενείς, αλλά και τους Πομάκους και όποιους άλλους μπορούσαν από τη μειονότητα να αναπτύξουν εμπορικές σχέσεις και να σπουδάσουν στην Τουρκία. Απομονωμένοι οι άνθρωποι αυτοί, γίνονταν εύκολη λεία στους παράγοντες του τουρκικού προξενείου, ή σε Ελληνες αεριτζήδες, οι οποίοι διαμεσολαβούσαν στο ελληνικό κράτος για να εξυπηρετηθούν.

Είναι εκπληκτικό! Ανθρωποι του τουρκικού προξενείου ζητούσαν από όργανα της ελληνικής πολιτείας να εξυπηρετηθούν άνθρωποι της μειονότητας και εξυπηρετούντο. Για να μπορούν μετά οι του προξενείου να πλησιάζουν τον κόσμο της μειονότητας και να του εμφυσούν την ανθελληνική προπαγάνδα τους.

Εδώ που τα λέμε, όταν ένα κράτος σε αντιμετωπίζει με λογική "γκέτο" ακόμη και αν δεν υπάρχει ο αντίπαλος πόλος που σου προσφέρει διέξοδο, δημιουργείς μόνος σου αρνητικά αντανακλαστικά προς το κράτος αυτό. Αυτό βεβαίως συνέβη με το ελληνικό κράτος και τη μουσουλμανική μειονότητα στο σύνολό της και την πομακική θα λέγαμε ιδιαίτερα.
Είναι εκπληκτικός ο τρόπος που η ελληνική πολιτεία ώθησε τους Πομάκους στην αγκαλιά της Τουρκίας. Με αποτέλεσμα σήμερα να χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να αντιστραφεί η αρνητική αυτή πορεία.

Είναι χαρακτηριστικά όσα αναφέρει στο βιβλίο του "Πομάκοι οι μουσουλμάνοι της Ροδόπης", ο Πέτρος Θεοχαρίδης, ο οποίος υπηρέτησε ως δάσκαλος στο μουσουλμανικό ιεροσπουδαστήριο Εχίνου, για τα αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων που στη διάρκεια του αιώνα πραγματοποίησαν οι Πομάκοι. Μετά τη συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 και την παραχώρηση της Δυτικής Θράκης στους Βούλγαρους, οι Πομάκοι παράτησαν τον καπνό που είχαν ως την ημέρα μαζέψει και αποξηράνει, παράτησαν τα σπίτια, τα ζώα, τις περιουσίες τους και ακολούθησαν τον ελληνικό στρατό που αποχωρούσε.

Με τη λήξη του Α' παγκοσμίου πολέμου οι Πομάκοι, κυρίως της περιοχής του Εχίνου εκδήλωσαν με κάθε τρόπο τη θέλησή τους να ενταχθούν στο ελληνικό κράτος και την αντίθεσή τους προς τη Βουλγαρία. Εγιναν στην περιοχή εκλογές, ένα είδος δημοψηφίσματος, αν οι πομάκοι προτιμούν τους Βουλγάρους ή όχι. Στις εκλογές αυτές οι πομάκοι ή δεν προσήλθαν καθόλου να ψηφίσουν ή καταψήφισαν το βουλγαρικό καθεστώς.

Και σε επιστολή που έστειλαν οι μουσουλμάνοι βουλευτές της Θράκης που βρίσκονταν στη βουλγαρική βουλή, προς τον στρατηγό F.D. Esprerey αρχηγό του συμμαχικού γαλλικού στρατού της περιοχής κατέληγαν: "Θα ήτο επιθυμητόν, όπως τα ελληνικά στρατεύματα λάβωσιν μέρος εις την κατάληψιν ταύτην δεδομένου ότι οι εν τη Θράκη ευρισκόμενοι Ελληνες εδείχθησαν πάντοτε απέναντι ημών φιλελεύθεροι και αποτελούσιν έθνος με το οποίο δυνάμεθα κάλλιστα να συμφωνήσωμεν και θα ηδύναντο να μας προστατεύσωσι συγχρόνως με τους συμπατριώτας των ευρισκομένους υπό τας αυτάς με ημάς συνθήκας".

Τέλος σε μια τέταρτη και τελευταία αυτονομιστική προσπάθεια που έκαναν οι Πομάκοι το 1946, αμέσως μετά τη λήξη του Β' παγκοσμίου πολέμου, εκπρόσωποι των Πομάκων στο συνέδριο ειρήνης του Παρισιού, ζήτησαν με υπομνήματα την απελευθέρωσή τους από τη βουλγαρική εξουσία και την ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα, σαν λαός ισότιμος με τον ελληνικό. Μιλάμε βεβαίως για όλους τους Πομάκους και αυτούς που κατοικούν στο βουλγαρικό έδαφος και οι οποίοι αριθμητικά είναι τουλάχιστον δεκαπλάσιοι των Ελλήνων Πομάκων.

Ολα αυτά βεβαίως δεν τα αναφέρουμε για να δημιουργήσουμε ίχνος σκιάς στις καλές σήμερα ελληνοβουλγαρικές σχέσεις, αλλά για να δείξουμε ιστορικά πόσο καλές ήταν οι διαθέσεις των πομάκων απέναντι στην Ελλάδα.

Τι έκανε η Ελλάδα;
Και προς αυτές τις αγαθές διαθέσεις η Ελλάδα τι αντέτεινε; Την "γκετοποίηση" του συνόλου της μειονότητας, την ώθηση ουσιαστικά των πομάκων στην αγκαλιά της Τουρκίας με την βλακώδη πολιτική που ακολούθησε.

Αναρωτιέται κανείς τι ήταν εκείνο που έκανε τον Παπάγο το 1954 να ζητήσει μετά από διάβημα του πρεσβευτή της Τουρκίας στην Αθήνα Τζεμάλ Χουσνί Ταράγ τη χρήση του όρου "τουρκική" αντί "μουσουλμανική" οπουδήποτε. Τι ήταν ακόμη εκείνο που υπαγόρευσε πέραν των όσων ορίζει η συνθήκη της Λωζάννης την καθιέρωση της τουρκικής γλώσσας και στα πομάκικα σχολεία αντί της πομακικής.

Και τέλος πως δεν αντιλήφθηκε εδώ και μια εικοσαετία η ελληνική πολιτεία τη μεγάλη προσπάθεια εκτουρκισμού των πομάκων που έκανε η Αγκυρα σε μια περίοδο που ανέπτυσσε τα παντουρκικά της όνειρα. Οταν υπήρχε το ανάλογο προηγούμενο του 1908. Και τότε σε μια ανάταση του παντουρκικού πνεύματος, οι Νεότουρκοι απεδύθησαν σε μια αδυσώπητη προπαγάνδα εκτουρκισμού όλων των μουσουλμάνων και εξαφανίσεως κάθε στοιχείου μη τουρκικού, έστω και μουσουλμανικού.
Ο,τι έγινε, έγινε, το θέμα σήμερα δεν είναι η στείρα απόδοση ευθυνών, αλλά οι συγκεκριμένες πράξεις της πολιτείας, για να αλλάξει όλο το κλίμα στη Θράκη.

Υπάρχει ο επίσημος προβληματισμός και ενέργειες και οι προτάσεις διαφόρων φορέων. Το πρόβλημα ωστόσο, παραμένει ως πρόβλημα συντονισμού.

Με τη Θράκη ασχολείται ένα πλήθος φορέων με σημαντικότερους αυτούς, δυστυχώς και αυτοί ασυντόνιστα τους εξής τρεις: Την περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης, το υπουργείο Μακεδονίας - Θράκης και τις γνωστές διευθύνσεις πολιτιστικών υποθέσεων.

Οι πέντε επιλογές
Η επίσημη εκδοχή μιλά για πέντε επιλογές που αναμένεται να αποδώσουν σύντομα αποτελέσματα:

Επιλογή πρώτη: Αλλαγές στην εκπαίδευση. Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα στους μουσουλμάνους Ελληνες πολίτες να εισέρχονται στα πανεπιστήμια με ποσοστό. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί η μειωμένη δυνατότητα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθιστά άνιση την ισότητα όλων απέναντι στις εξετάσεις.

Αναβαθμίζεται επίσης το περιεχόμενο της προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ στα μαθήματα του σχολείου περιλαμβάνονται πλέον και τα μαθηματικά, τα αγγλικά, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και η γυμναστκή.

Ο υπουργός παιδείας εξήγγειλε ότι θα δώσει 2 δισ. για τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Θράκης, τα οποία όμως ακόμη δεν δόθηκαν.

Η δεύτερη επιλογή είναι η διοικητική μεταρρύθμιση: Για πρώτη φορά εξελέγησαν αντιδήμαρχοι και αντινομάρχες μουσουλμάνοι και όπως εκτιμάται ένα κομμάτι της μειονότητας αποκτά εμπιστοσύνη στο κράτος.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο νομάρχης Ξάνθης πραγματοποίησε σεμινάριο οδήγησης για άτομα από τη μειονότητα τα οποία προσήλθαν στην εξέταση ισότιμα με τους άλλους Ελληνες πολίτες και 35 εξ αυτών πήραν δίπλωμα οδήγησης χωρίς τη γνωστή διαμεσολάβηση. Το τι γλέντι έγινε το βράδυ στο χωριό τους δεν περιγράφεται.

Η τρίτη επιλογή είναι η παροχή στη μειονότητα της δυνατότητας αγοραπωλησιών. Τα χρήματα κατατίθενται στις ελληνικές τράπεζες, αρχίζουν οικονομικές δοσοληψίες στην Ελλάδα και κατά συνέπεια οι άνθρωποι δένονται με τον τόπο από άποψη συμφέροντος.

Τέταρτη επιλογή η προσπάθεια ανάδειξης της πολιτιστικής ταυτότητας των Πομάκων κατ' αρχήν και άλλων ελπίζουμε μη τουρκογενών τμημάτων της μειονότητας στη συνέχεια. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να αναδειχθεί και η πολιτιστική ταυτότητα και των τουρκογενών που θα απεμπλακούν βεβαίως από την καθοδήγηση του τουρκικού προξενείου.

Πέμπτη επιλογή, η συμβολική αφαίρεση της μπάρας, που δείχνει την απόφαση της ελληνικής πολιτείας να σηματοδοτήσει το τέλος μιας εποχής και την είσοδο σε μια άλλη όπου επιδιώκεται η ανάπτυξη της Θράκης με όλο τον πληθυσμό της.

Ολα αυτά βεβαίως καλά και άγια αλλά σε συντριπτικό ποσοστό πραγματοποιούνταν στην πεδινή περιοχή της Θράκης.

Με τον ορεινό όγκο όπου βρίσκονται και τα πομακοχώρια τι γίνεται;
Σε μια τελευταία επίσκεψή μας στα πομακοχώρια της Ξάνθης διαπιστώσαμε ιδίοις όμμασιν την εικόνα εγκατάλειψης της περιοχής. Ανύπαρκτη η υποδομή, προβλήματα στα σχολεία, οι άθρωποι παραδομένοι στη βούληση των παραγόντων του τουρκικού προξενείου. Σε κάθε ένα πομακοχώρι υπάρχουν πέντε - δέκα άνθρωποι φορείς της τουρκικής πολιτικής και καταφέρνουν να επιβάλλουν το φόβο λόγω της απουσίας του ελληνικού κράτους.

Υπάρχουν άνθρωποι της μειονότητας που λένε "βοηθείστε μας να παραμείνουμε Ελληνες, αλλά δυστυχώς δεν βοηθούνται. Πόσες φορές δεν μας είπαν το παράδειγμα υπουργού που κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στον Εχίνο, ενώ τον περίμεναν στο "φιλελληνικό" καφενείο, ο υπουργός πήγε και μίλησε με όσους από αντίδραση είχαν συγκεντρωθεί στο "φιλοτουρκικό". Ψυχολογικά, μας είπαν, τέτοιες ενέργειες δεν βοηθούν. Διότι οι Πομάκοι βλέπουν σε τέτοιες κινήσεις να μην στηρίζονται όσοι έχουν "φιλελληνικά" αισθήματα.

Στον ορεινό όγκο δεν έχει γίνει δυστυχώς ακόμη τίποτε. Μόνο ο υπουργός εθνικής άμυνας Γεράσιμος Αρσένης εγκαινίασε ένα γήπεδο στον Εχίνο. Οι δάσκαλοι πηγαίνουν για ξεκούραση. Οι κάτοικοι δεν βλέπουν κανένα ελληνικό κανάλι και μετά τις 2 μ.μ. δεν υπάρχει ψυχή πλην των ανθρώπων της μειονότητας. Γνωστά τα προβλήματα με την έλλειψη γιατρών, χώρων για παροχή ιατρικών υπηρεσιών κλπ κλπ.

Ο περιφερειάρχης Χάρης Τσιόκας. μας είπε πως το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν εγκρίνει συμπληρωματικό πρόγραμμα υποστήριξης του ορεινού όγκου 10 δισ. δραχμών περίπου το οποίο θα εξαγγείλει σε δέκα περίπου ημέρες ο υπουργός περιβάλλοντος χωροταξίας και δημοσίων έργων Κώστας Λαλιώτης με επίσκεψη του στην περιοχή. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται η κατασκευή οδικών αρτηριών από το Νευροκόπι ως το Διδυμότειχο.

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί η αισιοδοξία που διακατέχει τον κ. Τσιόκα σε ό,τι αφορά το επενδυτικό κλίμα στη Θράκη.

Ο κ. Τσιόκας διαπιστώνει ραγδαία αύξηση των αιτήσεων μεγάλων πολυεθνικών εταιριών για την υπαγωγή τους στον αναπτυξιακό νόμο και επισημαίνει την εκτίμηση συναρμόδιων υπουργών ότι η Θράκη πρέπει να μετατραπεί σε "πολυεθνικό οικονομικό σύνορο", γεγονός που θα ακυρώσει την τουρκική πολιτική στην περιοχή.

Κεντρικός στόχος του αναπτυξιακού σχεδίου είναι η δημιουργία 30.000 νέων θέσεων εργασίας μέσα στην επόμενη πενταετία που θα κατανεμηθούν μονομερώς σε χριστιανούς και μουσουλμάνους, ώστε να παγιωθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης.


ΠΗΓΗ: http://www.hyper.gr/makthes/951127/51127j06.html